مراقبت از افراد ضایعه نخاعی چگونه است؟
مراقبت از افراد ضایعه نخاعی یک فرایند مستمر است که تنها به جابهجایی بیمار محدود نمیشود. فرد ممکن است در اثر آسیب نخاعی با محدودیت حرکتی، کاهش حس، اختلال عملکرد مثانه و روده، مشکلات پوستی، اسپاستیسیته، درد، مشکلات تنفسی و تغییرات عاطفی مواجه شود. به همین دلیل، مراقبت باید با توجه به سطح و شدت آسیب و زیر نظر پزشک، پرستار، فیزیوتراپیست، کاردرمانگر و سایر اعضای تیم توانبخشی انجام شود.
بیشتر بخوانید:ضایعه نخاعی کمر و گردن
۱. مراقبتهای حرکتی
یکی از مهمترین اهداف مراقبت از افراد ضایعه نخاعی، حفظ بیشترین میزان استقلال حرکتی ممکن است. تمرینهای حرکتی باید بر اساس سطح ضایعه و توانایی فرد توسط فیزیوتراپیست طراحی شوند.
تمرین دامنه حرکتی مفاصل، تقویت عضلات باقیمانده، تمرین تعادل، آموزش انتقال از تخت به ویلچرکه به شما محصول برد انتقال معرفی میکنم که میتوانید از تخت به ویلچر به تنهایی جابهجا بشید و تمرین فعالیتهای روزمره میتواند در برنامه توانبخشی قرار گیرد.
همچنین باید از بیتحرکی طولانی جلوگیری شود؛ زیرا بیتحرکی میتواند خطر خشکی مفاصل، زخم فشاری، کاهش تراکم استخوان، مشکلات گردش خون و کاهش آمادگی جسمانی را افزایش دهد.
۲. مراقبتهای مفصلی
کاهش حرکت میتواند باعث کوتاهی عضلات و محدود شدن دامنه حرکتی مفاصل شود. بنابراین، انجام حرکات دامنه حرکتی طبق برنامه متخصص اهمیت زیادی دارد.
هنگام حرکت دادن اندامها باید از کشیدن ناگهانی دست یا پا، وارد کردن فشار بیش از حد و قرار دادن مفصل در وضعیت دردناک خودداری شود. وضعیت صحیح اندامها هنگام خواب و نشستن نیز اهمیت دارد.
۳. مراقبتهای پوستی
از مهمترین بخشهای مراقبت از افراد ضایعه نخاعی، پیشگیری از زخم فشاری است. کاهش حس ممکن است باعث شود فرد متوجه فشار یا آسیب پوستی نشود.
پوست باید بهطور منظم، بهخصوص در نواحی دنبالچه، باسن، لگن، پاشنه، قوزک و سایر نقاط تحت فشار بررسی شود. پوست باید تمیز و خشک نگه داشته شود و از وسایل مناسب برای کاهش فشار مثل تشک مواج ویلچر، بالش محافظ گوش و بالشتک محافظ پاشنه استفاده شود.
قرمزی ماندگار، تاول، تغییر رنگ، گرمی، تورم یا ایجاد زخم باید جدی گرفته شود. نباید روی زخم یا ناحیه آسیبدیده بدون نظر متخصص ماساژ شدید انجام داد.
مراقبت از افراد ضایعه نخاعی
بیشتر بخوانید:شست و شوی صحیح زخم بستر در خانه
۴. مراقبتهای دستگاههای دفع
مراقبت از مثانه
اختلال مثانه نوروژنیک در بسیاری از افراد دارای ضایعه نخاعی ایجاد میشود. برنامه تخلیه مثانه باید بر اساس ارزیابی پزشک و متخصص تنظیم شود. ممکن است در برخی افراد کاتتریزاسیون متناوب یا روش دیگری مورد استفاده قرار گیرد.
تب، خون در ادرار، تغییر غیرمعمول در ادرار، درد، بیاختیاری جدید یا تغییر ناگهانی الگوی تخلیه باید بررسی شود. استفاده خودسرانه از آنتیبیوتیک برای عفونت احتمالی توصیه نمیشود.
مراقبت از روده
برنامه منظم دفع میتواند به کنترل یبوست و بیاختیاری کمک کند. زمان مشخص برای دفع، وضعیت مناسب بدن، دریافت کافی فیبر و مایعات در صورت نداشتن محدودیت پزشکی و داروها یا روشهای تجویزشده توسط متخصص میتوانند بخشی از برنامه باشند.
مدیریت مثانه و روده از مهمترین اهداف توانبخشی افراد دارای ضایعه نخاعی است .
۵. مراقبتهای عاطفی و روانی
تغییر ناگهانی سبک زندگی، کاهش استقلال، درد، نگرانی درباره آینده و وابستگی به دیگران میتواند فشار روانی زیادی ایجاد کند. افسردگی و اضطراب نیز ممکن است در افراد دارای ضایعه نخاعی مشاهده شود و سلامت روان باید مانند سلامت جسمی جدی گرفته شود.
خانواده بهتر است به جای انجام همه کارها برای بیمار، اجازه دهد فرد در حد توان خود در تصمیمگیری و فعالیتهای شخصی مشارکت کند. گوش دادن بدون قضاوت، تشویق به ارتباط اجتماعی، حفظ سرگرمیها و کمک به بازگشت تدریجی به تحصیل یا کار میتواند مفید باشد.
اگر فرد برای مدت طولانی منزوی، ناامید، بیانگیزه یا مضطرب است، ارزیابی توسط روانشناس یا روانپزشک توصیه میشود.
۶. مراقبتهای تغذیهای
تغذیه مناسب در حفظ سلامت پوست، کنترل وزن، عملکرد روده و حفظ وضعیت عمومی بدن اهمیت دارد. رژیم غذایی باید بر اساس سن، سطح فعالیت، وزن، بیماریهای همراه، وضعیت کلیه و مثانه و نیازهای فرد تنظیم شود.
مصرف پروتئین، فیبر، ویتامینها و مواد معدنی باید متناسب با نیاز فرد باشد. در صورت وجود زخم فشاری، سوءتغذیه یا کاهش وزن ناخواسته، ارزیابی متخصص تغذیه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چگونه بیمار قطع نخاعی را حمام کنیم؟
حمام کردن فرد دارای ضایعه نخاعی باید و با حفظ ایمنی جلوگیری از سقوط و پیشگیری از آسیب پوستی انجام شود.
ابتدا دمای آب را با دست یا وسیله مناسب بررسی کنید؛ زیرا کاهش حس ممکن است باعث شود بیمار گرمای بیش از حد را احساس نکند.
اگر بیمار توانایی نشستن یا انتقال مستقل ندارد، از حمام سیار آنهوما استفاده کنید و تخت را تبدیل به حمام کنید.
ابتدا صورت و بالاتنه، سپس اندامها شسته شوند. پوست را با فشار ملایم تمیز کنید و پس از حمام، بهخصوص چینهای پوستی و نواحی مستعد فشار، کاملاً خشک کنید.
پس از حمام پوست را بررسی کنید تا قرمزی، زخم یا تغییر رنگ جدید وجود نداشته باشد. انتخاب تجهیزات حمام باید با توجه به توانایی حرکتی فرد و توصیه متخصص توانبخشی انجام شود.
ویدئو آموزشی حمام کردن فرد ضایعه نخاعی در تخت
وسیله کمک حرکتی برای بیمار قطع نخاعی چیست؟
وسیله کمک حرکتی مناسب برای هر فرد متفاوت است و باید پس از ارزیابی تخصصی انتخاب شود. مهمترین گزینهها عبارتاند از:
- ویلچر دستی: برای افرادی که قدرت کافی در اندام فوقانی دارند.
- ویلچر برقی وجلیقه محافظ: برای افرادی که توانایی کافی برای حرکت دادن ویلچر دستی ندارد از جلیقه محافظ ویلچر استفاده کنید.
- تجهیزات انتقال: مانند برد انتقال یا بالابر، در صورت نیاز.
- تشک حمام: برای افزایش ایمنی هنگام استحمام از حمام سیار استفاده کنید.
- وسایل ارتوزی: در برخی افراد برای حمایت یا قرارگیری مناسب اندام.
- واکر یا عصا: فقط در افرادی که سطح عملکرد و قدرت لازم برای استفاده ایمن از آن را دارند.
انتخاب ویلچر فقط بر اساس قیمت یا ظاهر نباید انجام شود. ابعاد بدن، سطح ضایعه، قدرت دستها، وضعیت نشستن، توانایی انتقال، محیط خانه و نیازهای شغلی و اجتماعی باید در انتخاب وسیله در نظر گرفته شوند.
مشاور فرد ضایعه نخاعی
چگونه از سلامت روان بیمار قطع نخاعی حمایت کنیم؟
حمایت روانی از فرد باید با احترام به استقلال و انتخابهای او همراه باشد. مهمترین اقدامات عبارتاند از:
- به بیمار اجازه دهید درباره احساسات و نگرانیهای خود صحبت کند.
- به جای ترحم، بر تواناییها و نقاط قوت او تمرکز کنید.
- او را در تصمیمهای مربوط به درمان و زندگی روزمره مشارکت دهید.
- از انزوای اجتماعی جلوگیری کنید و ارتباط با دوستان و خانواده را حفظ کنید.
- برای بازگشت تدریجی به فعالیتهای مورد علاقه، تحصیل یا کار برنامهریزی کنید.
- در صورت مشاهده علائم پایدار افسردگی یا اضطراب، از روانشناس یا روانپزشک کمک بگیرید.
- مراقب نیز باید برای استراحت و سلامت روان خود زمان داشته باشد؛ زیرا فشار مراقبت طولانیمدت میتواند سلامت مراقب را نیز تحت تأثیر قرار دهد
چه زمانی باید فوراً از پزشک کمک گرفت؟
تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، کاهش سطح هوشیاری، تورم ناگهانی اندام، تب قابل توجه، خونریزی، زخم پوستی شدید یا علائم ناگهانی مانند سردرد شدید همراه با افزایش فشار خون در فرد مستعد دیسرفلکسی خودکار نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند
کلام آخر
مراقبت از افراد ضایعه نخاعی باید یک برنامه جامع باشد که مراقبتهای حرکتی، مفصلی، پوستی، دفعی، عاطفی و تغذیهای را همزمان در نظر بگیرد. هدف مراقبت تنها جلوگیری از عوارض نیست؛ بلکه باید به فرد کمک کند بیشترین میزان استقلال و کیفیت زندگی ممکن را به دست آورد.
مراقبت اصولی، آموزش خانواده، استفاده صحیح از وسایل کمک حرکتی، توانبخشی منظم و توجه همزمان به سلامت جسم و روان میتوانند نقش مهمی در زندگی طولانیمدت فرد داشته باشند. برنامه دقیق درمان و مراقبت باید برای هر بیمار بر اساس سطح ضایعه و وضعیت پزشکی او توسط تیم تخصصی تنظیم شود.
