بیماری پارکینسون یکی از شایع ترین اختلالات عصبی در سالمندان است که با کاهش تدریجی دوپامین در مغز و بروز علائم حرکتی مانند لرزش، کندی و سفتی عضلات همراه است. اگرچه علل پارکینسون در سالمندان به طور قطعی شناخته نشده، اما تحقیقات نشان می دهد ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و افزایش سن در ایجاد این بیماری نقش دارند.
با وجودی که هنوز تحقیقات در خصوص علت بیماری پارکینسون ادامه دارد، اما تاکنون یک سری عوامل به عنوان دلایل بروز این بیماری در نظر گرفته شده است. برخی از مطالعات تایید می کند که می توان با شناخت عوامل بروز بیماری پارکینسون، تا حدودی احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش داد.
سون علل پارکینسون در سالمندان چیست؟
علل پارکینسون در سالمندان معمولاً چند عاملی است؛ به این معنی که هیچ عامل واحدی به تنهایی مسئول بیماری نیست، بلکه تعامل پیچیده ای بین ژنتیک، محیط و پیری سلولی در کار است. تصورات مردم گویای این موضوع است که کم تحرکی در سالمندان ، پوکی استخوان ، روماتیسم مفصلی در سالمندان و نوروپاتی در سالمندان از علل پارکینسون در سالمندان است اما بایدگفت که دلیل اصلی این بیماری زنتیک است .
از دست رفتن دوپامین
یکی از علل پارکینسون در سالمندان از دست رفتن دوپامین است .تجزیه تدریجی یا مرگ سلول های عصبی به نام نورون ها در مغز از عوارض بیماری پارکینسون در سالمندان است. هنگامی که سطح دوپامین کاهش می یابد، باعث فعالیت نا منظم مغز شده که این مورد منجر به مشکلات حرکتی و سایر علائم بیماری پارکینسون میشود.
عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی
اگرچه اکثر موارد پارکینسون ارثی نیستند، اما در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد موارد، سابقه خانوادگی مشخصی از بیماری وجود دارد. افرادی که یکی از خویشاوندان درجه یک آن ها (پدر، مادر یا خواهر و برادر) به پارکینسون مبتلا باشد، احتمال ابتلای بیشتری دارند.
ژنتیک را می توان به عنوان یکی از علل پارکینسون در سالمندان در نظر گرفت، چرا که محققان تغییرات ژنتیکی خاصی را شناسایی کرده اند که می تواند باعث بیماری پارکینسون شود.
- جهشهای ژنی خاص: حدود ۵ درصد از مبتلایان دارای جهش در ژن GBA1 هستند که خطر ابتلا را افزایش می دهد.
- سن شروع پایینتر: احتمال ارثی بودن بیماری در افرادی که پارکینسون در سنین زیر ۵۰ سال رخ می دهد، بیشتراست.
تجمع اجسام لوئی در مغز
تجمع اجسام لوئی در مغز یکی دیگر از علل پارکینسون در سالمندان است .مواد خاصی با نام اجسام لوئی در مغز وجود دارند که با تجمع انها مغز در معرض ابتلا به پارکینسون قرار میگیرد .
پروتئین آلفا سینوکلئین
پروتئین الفا سینوکلئین یکی از مواد مهم وحیاتی در اجسام لوئی میباشد که داشنمندان معتقدند تجمع این پروتیین ها به صورت توده در ساختار اجسام لوئی شکل یکی از علل پارکینسون در سالمندان است ، که خطر ابتلا به پارکینسون را افزایش میدهد .
عوامل محیطی و سبک زندگی
محققان معتقدند قرار گرفتن در معرض برخی عوامل محیطی می تواند علل پارکینسون در سالمندان را تشدید کند
- سموم و آلاینده ها: زندگی در شهرهای صنعتی یا مناطق با آلودگی هوای بالا با افزایش شیوع پارکینسون همراه است.
- شغل و حرفه: مشاغلی مانند کشاورزی، کارهای ساختمانی و صنایع شیمیایی که با تماس مستقیم با سموم همراه است، خطر ابتلا را افزایش می دهند.
- آسیب های سر: ضربات مکرر به سر (مثلاً در تصادفات یا ورزش های تماسی) می تواند به مرور زمان خطر پارکینسون را بالا ببرد.
- مصرف الکل و مواد محرک: مصرف الکل، آمفتامین و کوکائین احتمال ابتلا به پارکینسون را افزایش می دهد.
- افزایش سن و تغییرات مغزی
افزایش سن مهم ترین عامل خطر برای علل پارکینسون در سالمندان است؛ این بیماری معمولاً پس از ۶۰ سالگی ظاهر می شود. با افزایش سن، سلول های عصبی به طور طبیعی دچار فرسودگی می شوند و توانایی ترمیم و بازسازی کاهش می یابد.
داروها و بیماری های همراه
برخی داروها و شرایط پزشکی می توانند از علل پارکینسون در سالمندان ایجاد کنند یا خطر ابتلا را افزایش دهند.
- داروهای ضدروان پریشی و ضد تهوع: برخی از این داروها با مسدود کردن گیرنده های دوپامین، علائم پارکینسون را تقلید می کنند.
- اختلالات تیروئید و پاراتیروئید: مشکلات هورمونی می توانند بر عملکرد سیستم عصبی تأثیربگذارند.
- عفونت ها و التهاب مغز: انسفالیت یا التهاب مغز در اثر عفونت می تواند به نورون ها آسیب برساند.
عوامل خطر و نقش آنها در ایجاد پارکینسون
| عامل خطر | توضیح | میزان تأثیر |
| افزایش سن | بیماری معمولاً پس از ۶۰ سالگی ظاهر می شود | بسیار بالا |
| سابقه خانوادگی | وجود ابتلا در خویشاوندان درجه یک | متوسط (۱۰-۱۵٪ موارد) |
| قرارگیری در معرض سموم | زندگی در مناطق صنعتی، مشاغل پرخطر | متوسط |
| آسیب های سر | ضربات مکرر به سر در طول زندگی | متوسط |
| مصرف الکل و مواد | الکل، آمفتامین، کوکائین | متوسط |
| داروهای خاص | ضد روان پریشی، ضد تهوع | متغیر |
| بیماری های همراه | اختلالات تیروئید، التهاب مغز | متغیر |
علل پارکینسون در زنان
خطر ابتلا به پارکینسون و انواع ان در هر دو جنس زن ومرد امکان پذیر است . اما تحقیقات و آمار نشان میدهند که برخی از علل ها یا بیماری های خاص ، خطر ابتلای پارکینسون در زنان افزایش میدهند .
در زنان ،عوامل هورمونی از علل پارکینسون در سالمندان به حساب می اید ، هورمون های جنسی در زنان مانند پروژسترون و استروژن بر روی سلامت مغز و اعصاب تاثیر گذارند و هر گونه ناهنجاری و ناهماهنگی در سطح هورمون ها ، زنان را در خطر ابتلا به انواع بیماری ها مانند پارکینسون قرار میدهد .
علل پارکینسون در مردان
زنان ومردان هردو در خطر ابتلا به بیماری پارکینسون قرار دارند اما مشاهدات علمی و تحقیقات دانشمندان درصد ابتلای بیماری پارکینسون در مردان را بیشتر از زنان گزارش کرده است .
دلیل این تفاوت درصدی در خطر ابتلا به بیماری پارکینسون در دو جنسیت زن و مرد به طور قطع مشخص نشده اما مواردی هستند که این تفاوت درصدی در ابتلا به بیماری را توجیه میکند.
دلایلی مانند هورمون ها و یا برخی ژن ها که بیشتر در مردان دیده میشوند ،ممکن است دلیل تفاوت درصدی ابتلا به این بیمار در جنسیت مردان باشد .همچنین دلایل فرعی دیگر با درصد ابتلای کمتر نیز میتواند تاثیر گذارباشد .
عواملی مانند ساختار بدنی ، ساختار مغز و اعصاب ، محیط زندگی و حتی سبک زندگی از موارد قابل توجه میباشند .
علل پارکینسون خفیف
پارکینسون خفیف ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی میباشد. عوامل ارثی خاص یا پرش های ژنتیکی احتمال ابتلا به پارکینسون در سالمندان ،زنان ومردان را افزایش میدهد.
همچنین عوامل محیطی و سبک زندگی مانند محیط های کاری استرس زا و سمی یا محیط های زندگی الوده و در معرض عفونت وهمچنین عوامل تغذیه ای و کم تحرکی در سالمندان نیز در ابتلای به این بیماری نقش دارند .
علل پارکیسون شدید
تمام موارد ذکر شده در پارکینسون خفیف میتواند در پارکینسون شدید نیز نقش داشته باشد عوامل محیطی ،ژنتیکی و هورمونی و…. احتمال ابتلا به پارکینسون را تقویت میکنند.
برخی از افراد با ژن های خاص یا بیماری های ارثی که در نهایت به پارکینسون مبتلا میشوند ممکن است در معرض ابتلای بیشتری به این بیماری قرار بگیرند .
همچنین برخی از ژن ها در دی ان ای که وظایفی از جمله حفظ تعادل دوپامین و حفظ سلامت سلول ها را بر عهده دارند نیز با ایجاد مشکل و تخلل در وظایف خود می توانند به خودی خود خطر ابتلا به پارکینسون در سالمندان و بیماران را افزایش دهند .
علت بیماری پارکینسون ایدیوپاتیک
چندین عامل خطر شناخته شده و ذکر شده برای بیماری پارکینسون مانند سبک زندگی ناسالم،محیط سمی و قرار گرفتن در معرض آفت کش ها وجود دارد، اما تنها دلایل تایید شده بیماری پارکینسون ژنتیکی و ارثی است.
زمانی که علت بیماری پارکینسون ، ژنتیکی و ارثی نیست، متخصصان آن را با نام “ایدیوپاتیک” نام گذاری و طبقه بندی می کنند.
بیماری پارکینسون ،زنان و مردان با دلیل ژنتیکی و ارثی در چارت طبقه بندی علت های بیماری پارکینسون در بالاترین طبقه است و این موضوع به این معنا است که دلیل اصلی بیماری مشخص نیست اما به دلیل درصد بالای عوامل ژنتیکی ،ان را دلیل عمده بیماری پارکینسون میدانند.
علل پارکینسون در کودکان
پارکینسون در کودکان (پارکینسون کودکان یا پارکینسون زودرس) بسیار نادر است. برخی از مطالعات نشان داده است که وجود تغییرات ژنتیکی در برخی ژنها مانند PINK1، PARKIN و DJ-۱ میتواند باعث نقص در عملکرد میتوکندریها و سیستمهای دفاعی سلولی شوند و به سلولهای عصبی مغزی آسیب بزنند. در کل، همانند پارکینسون بزرگسالان و جوانان، بروز پارکینسون در کودکان نیز احتمالاً نتیجه تعامل بین عوامل ژنتیکی و محیطی است.
علل پارکینسون در جوانان چیست؟
پارکینسون در جوانان برخلاف پارکینسون در بزرگسالان (پارکینسون جوانان یا پارکینسون شروع سنین پایین) نادر و درصد ابتلای پایینی دارد این بیماری در جوانان با پارکینسون تفاوت دارد ازعلل گرفته تا علائم.
عوامل ژنتیکی از علل پارکینسون در سالمندان و جوانان نقش مهمی دارند. مطالعات نشان داده اند که وجود تغییرات ژنتیکی در برخی ژن ها مانند PARKIN، PINK1، DJ-۱ و ATP13A2 می تواند باعث بروز پارکینسون در سنین پایین و جوانی شود.
این تغییرات و ناهنجاری های ژنتیکی می توانند به نقص در سیستم های مهم سلولی مانند میتوکندری ها و آنتی اکسیدان ها منجر شوند و در نتیجه باعث آسیب به سلول های عصبی مغزی و بروز بیماری شوند.
از جمله عوامل محیطی که در پارکینسون جوانان نقش دارند می توان به تماس با مواد سمی در دوران شیردهی و تماس با آلودگی در اب یا هوا اشاره کرد.
آیا پارکینسون در سالمندان ارثی است؟
یکی از پرتکرارترین سوالات این است که آیا پارکینسون در سالمندان ارثی است؟ تحقیقات نشان می دهند که در اکثر موارد،بیماری پارکینسون به طور مستقیم از والدین به فرزندان منتقل نمیشود.
- تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از مبتلایان سابقه خانوادگی مشخصی دارند.
- در موارد نادر، جهش های ژنی خاص می توانند از والدین به فرزندان منتقل شوند، اما این موارد استثنایی هستند.
- احتمال ارثی بودن در افرادی که در سنین پایین تر (زیر ۵۰ سال) مبتلا میشوند، بیشتر است.
منابع:
