بعد از دمانس یا الزایمر ، بیماری پارکینسون در سالمندان از شایع ترین بیماری ها است . پارکینسون در سالمندان بر اثر اختلال های عصبی و مرکزی ایجاد میشود که از هر 100 نفر یک نفر را مبتلا میکند. در سالمندان بالای 60 سال احتمال بروز این بیماری بیشتر است.
مشکلات حرکتی و غیر حرکتی از عوارض ابتلا به پارکینسون در سالمندان است که ممکن است با علائم پیری و کم تحرکی در سالمندان یا روماتیسم مفصلی در سالمندان اشتباه گرفته شود.با پیشرفت علائم پارکینسون در سالمندان تعادل فرد از دست رفته و سالمند در راه رفتن به مکل جدی بر میخورند.
مشکلات و عوارض پارکینسون در سالمندان، علاوه بر بیمار ،اطرافیان را نیز تحت تاثیر قرار میدهد .عدم آشنایی با بیماری پارکینسون در افرادی که از سالمند مراقبت میکنند ممکن است باعث شود که مشکلات متعددی برای آنها به دنبال داشته باشد.
پارکینسون در سالمندان چیست؟
پارکینسون در سالمندان نوعی بیماری مغزی است که در آن سلول های تولید کننده ماده ای به نام دوپامین، به تدریج آسیب می بینند یا از بین می روند. دوپامین در تنظیم حرکات، هماهنگی عضلات و برخی عملکردهای ذهنی نقش دارد. کاهش این ماده باعث بروز علائمی مانند کندی حرکت، لرزش و سفتی عضلات می شود.
بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، احتمال ابتلا به پارکینسون در سالمندان بیشتر از جوانان است ، اما افراد جوان تر نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. مردان کمی بیشتر از زنان در معرض ابتلا قرار دارند.
علت دقیق بیماری هنوز مشخص نیست، اما سابقه خانوادگی و احتمالاً تماس طولانی مدت با آلودگی هوا، برخی آفت کش ها و حلال ها می تواند خطر ابتلا را افزایش دهد. پارکینسون در سالمندان واگیردار نیست و نباید آن را بخش طبیعی و اجتناب ناپذیر در سالمندی دانست.
انواع پارکینسون در سالمندان چیست؟
از نظر پزشکی، بهتر است بین بیماری پارکینسون و پارکینسونیسم تفاوت بگذاریم. پارکینسون در سالمندان یک بیماری مشخص و معمولاً پیشرونده است، اما پارکینسونیسم به مجموعه ای از علائم مانند کندی حرکت، سفتی عضلات، لرزش و اختلال تعادل گفته می شود که می تواند علت های مختلفی داشته باشد.
۱. پارکینسون اولیه یا ایدیوپاتیک
پارکینسون اولیه شایع ترین نوع بیماری است و زمانی تشخیص داده می شود که علت مشخص دیگری برای از بین رفتن سلول های تولید کننده دوپامین پیدا نشود. به همین دلیل به آن «ایدیوپاتیک» یا «با علت ناشناخته» نیز گفته می شود. علائم معمولاً به آرامی آغاز می شوند و ممکن است در ابتدا فقط یک سمت بدن را درگیر کنند.
۲. پارکینسون جوان رس یا زودرس
پارکینسون زودرس نوعی از پارکینسون اولیه است که پیش از ۵۰ سالگی بروز می کند. در برخی افراد، عوامل ژنتیکی در ایجاد آن نقش دارند؛ با این حال، وجود پارکینسون در سن پایین همیشه به معنای ارثی بودن بیماری نیست. این نوع ممکن است با حرکات غیرارادی ناشی از دارو، گرفتگی عضلات و مشکلات شغلی یا خانوادگی همراه باشد.
۳. پارکینسونیسم آتیپیک
پارکینسونیسم آتیپیک به گروهی از بیماری های تحلیل برنده عصبی گفته می شود که برخی علائم پارکینسون را دارند، اما از نظر نشانه ها، روند پیشرفت و پاسخ به درمان با پارکینسون معمولی تفاوت دارند. شروع زودهنگام افتادن، اختلال شدید گفتار یا بلع، مشکلات واضح حافظه، اختلال حرکات چشم و پاسخ ضعیف به لوودوپا می تواند پزشک را به این گروه از بیماری ها مشکوک کند.
الف) فلج فوق هسته ای پیشرونده
فلج فوق هسته ای پیشرونده یا PSP نوعی بیماری نادر است که علاوه بر سفتی و کندی حرکت، حرکات چشم را نیز مختل می کند. بیمار ممکن است در نگاه کردن به پایین یا بالا مشکل داشته باشد و به دلیل اختلال تعادل، زود و مکرر زمین بخورد. تغییر حالت چهره، سفتی گردن، اختلال گفتار و مشکل بلع نیز ممکن است دیده شود. علائم این بیماری گاهی در ابتدا با پارکینسون اشتباه گرفته می شوند، اما پاسخ به داروهای معمول پارکینسون اغلب محدود تر است.
ب) آتروفی چندسیستمی
آتروفی چندسیستمی یا MSA بیماری پیشرونده ای است که بخش های حرکتی مغز و سیستم عصبی خودکار را درگیر می کند. فرد ممکن است علائم پارکینسونی مانند سفتی و کندی حرکت داشته باشد، اما افت فشار خون هنگام ایستادن، اختلال کنترل ادرار، یبوست، اختلال تعریق و مشکلات جنسی نیز در او ایجاد شود. در این بیماری، کنترل فشار خون، پیشگیری از افتادن و درمان مشکلات ادراری و بلع اهمیت زیادی دارد. پاسخ به لوودوپا ممکن است کم یا کوتاه مدت باشد.
پ) دژنراسیون قشر مغز و عقدههای قاعدهای
دژنراسیون قشریـقاعدهای یا CBD معمولاً یک سمت بدن را بیشتر درگیر می کند. سفتی اندام، کندی حرکت، اختلال هماهنگی، لرزش و دشواری در انجام حرکات ارادی از علائم آن هستند. گاهی فرد احساس می کند دست یا پایش بدون کنترل او حرکت می کند؛ به این حالت «اندام بیگانه» گفته می شود. اختلال گفتار، مشکل در شناخت اشیا و ضعف عملکرد یک طرفه نیز ممکن است وجود داشته باشد.
ت) زوال عقل با اجسام لویی
در زوال عقل با اجسام لویی، مشکلات شناختی، نوسان سطح توجه، توهمات بصری و علائم حرکتی پارکینسونی با هم دیده می شوند. حافظه ممکن است در ابتدا به اندازه بیماری آلزایمر آسیب نبیند، اما توجه و توانایی انجام کارهای پیچیده دچار تغییر می شود. اختلال خواب همراه با حرکت های شدید هنگام خواب نیز شایع است.
حساسیت شدید به بعضی داروهای ضد روان پریشی در این بیماران اهمیت دارد و مصرف هر دارویی باید زیر نظر پزشک انجام شود. زوال عقل با اجسام لویی در گروه پارکینسونیسم آتیپیک قرار می گیرد.
۴. پارکینسونیسم ثانویه
پارکینسونیسم ثانویه زمانی ایجاد می شود که علائم شبیه پارکینسون به دلیل یک عامل قابل شناسایی مانند دارو، سکته مغزی، ضربه مغزی، سموم یا بیماری های دیگر ایجاد شده باشند. برخلاف پارکینسون اولیه، درمان علت زمینه ای در بعضی موارد می تواند علائم را بهبود دهد یا از پیشرفت آن ها جلوگیری کند. تشخیص این نوع به بررسی دقیق داروهای مصرفی، سابقه بیماری، تصویر برداری و معاینه عصبی نیاز دارد.
۵. پارکینسونیسم مرتبط با بیماری های دیگر
برخی بیماری های مغزی و متابولیک نیز می توانند علائم شبیه پارکینسون ایجاد کنند. هیدروسفالی با فشار طبیعی، بیماری ویلسون، برخی بیماری های ژنتیکی، عفونت های مغزی و اختلالات خاص ذخیره مواد در مغز از نمونه های نادر هستند.
در این موارد، نشانه های همراه مانند اختلال حافظه، بی اختیاری ادرار، تغییرات رفتاری یا علائم کبدی می توانند به تشخیص کمک کنند. درمان به علت اصلی وابسته است و ممکن است با درمان استاندارد پارکینسون تفاوت داشته باشد.
تفاوت انواع پارکینسون در سالمندان در یک نگاه
| نوع | علت اصلی | ویژگی قابلتوجه |
| اولیه یا ایدیوپاتیک | علت مشخص ناشناخته | پیشرفت تدریجی و معمولاً پاسخ بهتر به لوودوپا |
| زودرس | پارکینسون اولیه در سن پایین | احتمال نقش عوامل ژنتیکی و عوارض طولانی مدت درمان |
| آتیپیک | بیماری های تحلیل برنده عصبی دیگر | افتادن زودرس، علائم شناختی یا اختلالات خودکار |
| دارویی | مصرف برخی داروها | امکان بهبود پس از اصلاح دارو با نظر پزشک |
| عروقی | سکته های کوچک یا بیماری عروق مغز | درگیری بیشتر پاها و اختلال راه رفتن |
| پس از ضربه | آسیب مغزی | همراهی با مشکلات شناختی یا تعادل |
| ناشی از سموم | تماس با برخی مواد شیمیایی | وابسته به شدت و مدت تماس |
پارکینسون در زنان
اگرچه پارکینسون در مردان شایع تر گزارش شده است، زنان نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. نوع علائم در زنان و مردان کاملاً یکسان نیست و عوامل هورمونی، تفاوت های زیستی و شرایط اجتماعی می توانند در تجربه بیماری نقش داشته باشند.
پارکینسون در زنان ممکن است درد، خستگی، افسردگی یا مشکلات حرکتی را بیشتر به دنبال داشته باشد. همچنین مراقبت از سالمند زن مبتلا باید با توجه به پوکی استخوان، خطر شکستگی، مصرف هم زمان داروها و احتمال زمین خوردن انجام شود.
پارکینسون در مردان
مردان از نظر آماری بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند. علائم اصلی مانند لرزش، سفتی و کندی حرکت در مردان نیز مشابه سایر بیماران است، اما مشکلات ادراری و برخی اختلالات جنسی ممکن است برای بعضی مردان اهمیت بیشتری داشته باشد.
صحبت صریح با متخصص مغز و اعصاب درباره مشکلات ادراری، خواب، خلق و خو و عملکرد جنسی مهم است؛ زیرا این علائم قابل بررسی و در بسیاری موارد قابل مدیریت هستند. پنهان کردن آن ها می تواند کیفیت زندگی و رابطه فرد با خانواده را کاهش دهد.
بیشتر بخوانید:درمان نوروپاتی دیابتی در سالمندان
پارکینسون در کودکان
پارکینسون در کودکان بسیار نادر است و معمولاً نباید هر لرزش یا کندی حرکتی کودک را پارکینسون دانست. علائمی مانند تیک، لرزش های دیگر، اختلالات متابولیک یا بیماری های ژنتیکی می توانند ظاهری شبیه پارکینسون داشته باشند.
اگر کودک دچار لرزش مداوم، سفتی عضلات، کندی حرکت، تغییر راه رفتن یا افت عملکرد مدرسه شد، مراجعه به متخصص مغز و اعصاب کودکان ضروری است. تشخیص در کودکان نیازمند بررسی دقیق سابقه پزشکی، معاینه عصبی و گاهی آزمایش های تکمیلی است.
تشخیص پارکینسون چگونه انجام میشود؟
تشخیص پارکینسون در سالمندان معمولاً بالینی است؛ یعنی پزشک با بررسی علائم، معاینه عصبی و سابقه بیماری به تشخیص می رسد. آزمایش خون یا یک تصویربرداری واحد نمی تواند به تنهایی پارکینسون را تأیید کند.
عوارض شایع پارکینسون در سالمندان
بیماری پارکینسون در سالمندان علاوه بر لرزش و کندی حرکت، می تواند عوارض حرکتی و غیرحرکتی متعددی ایجاد کند که کیفیت زندگی و استقلال فرد را تحت تأثیر قرار می دهد.
-
مشکل در بلع و آبریزش دهان: کند شدن عضلات بلع باعث دشواری در خوردن، تجمع بزاق و افزایش خطر پریدن غذا در گلو و ذات الریه آسپیراسیون می شود.
-
سقوط و شکستگی: بی ثباتی وضعیتی، کاهش تعادل و افت فشار خون هنگام ایستادن (هیپوتنشن ارتواستاتیک) خطر زمین خوردن و شکستگی ها را بالا می برد.
-
مشکلات گوارشی و ادراری: یبوست شدید، بی اختیاری یا احتباس ادرار و در مراحل پیشرفته تر مشکلات روده ای از عوارض شایع هستند.
-
اختلالات خواب و خستگی: بیخوابی، کابوس های واضح، حرکات ناگهانی در خواب و خواب آلودگی روزانه در بسیاری از سالمندان دیده می شود.
-
تغییرات خلق و شناخت: افسردگی، اضطراب، بی انگیزگی (آپاتی)، کاهش حافظه و در مراحل پیشرفته زوال عقل پارکینسون و توهم بینایی شایع است.
-
مشکلات تغذیه ای و وزن: کاهش اشتها، دشواری در جویدن و بلع و در نتیجه کم آبی، سوء تغذیه و کاهش وزن رخ می دهد.
-
عوارض دارویی: در مراحل پیشرفته ممکن است حرکات غیرارادی (دیسکینزی) یا نوسان در پاسخ به دارو ظاهر شود.
ایا پارکینسون در سالمندان قابل درمان است ؟
پارکینسون در سالمندان در حال حاضر درمان قطعی ندارد و هیچ روش درمانی نمی تواند بیماری را به طور کامل متوقف یا سلول های آسیب دیده مغز را بازسازی کند؛ با این حال، علائم بیماری در بسیاری از سالمندان قابل کنترل است.
داروهایی مانند لوودوپا، فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، ورزش های مناسب و در بعضی بیماران تحریک عمقی مغز می توانند لرزش، سفتی عضلات، کندی حرکت، مشکلات تعادل و اختلالات گفتار یا بلع را کاهش دهند و استقلال و کیفیت زندگی فرد را برای مدت طولانی تری حفظ کنند.
برنامه درمانی باید توسط متخصص مغز و اعصاب و بر اساس سن، شدت علائم، بیماری های زمینه ای و داروهای مصرفی تنظیم شود؛ همچنین سالمند نباید داروهای خود را بدون مشورت پزشک قطع یا تغییر دهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده لرزش مداوم، کند شدن واضح حرکات، زمینخوردن های مکرر، تغییر ناگهانی راه رفتن، اختلال بلع، کاهش وزن، توهم یا تغییر محسوس حافظه، باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کرد. اگر اختلال بلع باعث خفگی، سرفه شدید یا تنگی نفس شود، مراجعه فوری ضروری است.
بیشتر بخوانید: اموزش کامل حمام سالمندان در تخت
منابع:
- سازمان جهانی بهداشت: بیماری پارکینسون[who]
- گزارش فنی سازمان جهانی بهداشت درباره رویکرد سلامت عمومی به پارکینسون[iris.who]
