درد نوروپاتیک(درد عصبی)چیست ؟
درد نوروپاتیک نوعی درد عصبی است که در نتیجه آسیب یا بیماری سیستم حسی عصبی ایجاد میشود. در این وضعیت، اعصاب یا مسیرهایی که پیامهای حسی را از بدن به مغز منتقل میکنند، دچار اختلال شدهاند و ممکن است پیام درد را به شکل غیرطبیعی ارسال کنند. طبق تعریف انجمن بینالمللی مطالعه درد (IASP)، این درد در نتیجه ضایعه یا بیماری سیستم حسیپیکری ایجاد میشود.
چه عواملی باعث درد نوروپاتیک میشوند؟
علتهای مختلفی میتوانند باعث آسیب اعصاب شوند. دیابت یکی از مهمترین عوامل ایجاد نوروپاتی محیطی است. زونا، فشار یا آسیب مستقیم عصب، بیماریهای عصبی، برخی بیماریهای سیستمیک و بعضی داروهای شیمیدرمانی نیز از عوامل شناختهشده هستند.
در برخی افراد نیز پس از بررسیهای پزشکی علت مشخصی پیدا نمیشود. به همین دلیل، صرفاً بر اساس نوع احساس درد نمیتوان علت را تعیین کرد و ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
علائم درد نوروپاتی
علائم درد نوروپاتیک چیست؟
علائم درد نوروپاتیک بسته به عصب درگیر و علت ایجاد آن متفاوت است. شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- احساس سوزش یا داغی
- درد تیرکشنده یا شبیه برقگرفتگی
- گزگز و مورمور شدن
- بیحسی یا کاهش حس
- حساسیت بیش از حد پوست
- درد هنگام لمس یا فشار بسیار خفیف
- احساس سرمای غیرطبیعی یا خارش
- گاهی ضعف عضلانی و اختلال در حرکت
این درد ممکن است دائمی باشد یا به صورت دورهای ایجاد شود. همچنین در بعضی افراد هنگام استراحت یا شبها شدت بیشتری پیدا میکند.
انواع درد نوروپاتیک
بیشتر بخوانید:نوروپاتی در سالمندان چیست؟علائم،تشخیص و عوارض
انواع درد های نوروپاتیک
۱. درد نوروپاتیک محیطی
این نوع درد نوروپاتیک در اثر آسیب یا اختلال اعصاب محیطی ایجاد میشود و معمولاً با سوزش، گزگز، بیحسی یا تیرکشیدن همراه است. دیابت، فشار روی عصب و برخی بیماریهای عصبی از علل شایع آن هستند.
۲. درد نوروپاتیک دیابتی
درد نوروپاتیک دیابتی یکی از شایعترین انواع درد عصبی است که در نتیجه آسیب اعصاب ناشی از قند خون بالا ایجاد میشود. این درد بیشتر در پاها و دستها احساس شده و میتواند به صورت سوزش، مورمور شدن یا درد تیرکشنده بروز کند.
۳. درد نوروپاتیک مرکزی
این نوع درد به دلیل آسیب یا اختلال در مغز یا نخاع ایجاد میشود و ممکن است پس از سکته مغزی، آسیب نخاعی یا بیماریهایی مانند اماس رخ دهد. احساس سوزش، درد مداوم، بیحسی و حساسیت بیش از حد به لمس از علائم آن است.
۴. درد نوروپاتیک پس از زونا
درد نوروپاتیک پس از زونا یا «نورالژی پس از هرپس» ممکن است حتی بعد از برطرف شدن ضایعات پوستی زونا ادامه پیدا کند. این درد معمولاً به شکل سوزش، تیرکشیدن یا حساسیت شدید پوست در ناحیه درگیر احساس میشود.
۵. درد نوروپاتیک ناشی از آسیب عصب
آسیب مستقیم به عصب در اثر جراحت، جراحی، تصادف یا فشار طولانیمدت میتواند باعث ایجاد درد نوروپاتیک شود. درد در این حالت ممکن است به صورت برقگرفتگی، تیرکشیدن، سوزش یا بیحسی در مسیر عصب احساس شود.
۶. درد نوروپاتیک ناشی از شیمیدرمانی
برخی داروهای شیمیدرمانی میتوانند به اعصاب محیطی آسیب بزنند و موجب نوروپاتی و درد عصبی شوند. گزگز، بیحسی، سوزش و درد در دستها و پاها از علائم رایج این نوع نوروپاتی است.
۷. نورالژی یا درد تیرکشنده عصبی
نورالژی معمولاً به صورت درد ناگهانی، شدید و تیرکشنده در مسیر یک عصب بروز میکند و ممکن است با محرکهای سادهای مانند لمس یا حرکت ایجاد شود. نورالژی عصب سهقلو یکی از شناختهشدهترین نمونههای این نوع درد عصبی است.
چه عواملی باعث درد نوروپاتیک میشوند
درد نوروپاتیک چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک ابتدا درباره محل درد، زمان شروع، شدت و نوع احساس درد سؤال میکند. سپس معاینه عصبی برای بررسی حس، رفلکسها، قدرت عضلات و واکنش پوست انجام میشود.
در صورت نیاز، آزمایش خون، بررسی قند و برخی ویتامینها، تست هدایت عصبی، الکترومیوگرافی یا تصویربرداری درخواست میشود. IASP توصیه میکند تشخیص بر اساس ترکیبی از شرح حال، ویژگیهای علائم، معاینه و در صورت لزوم آزمایشهای تکمیلی انجام شود.
چگونه از درد نوروپاتیک پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از همه انواع درد نوروپاتیک امکانپذیر نیست، زیرا برخی موارد به بیماریها یا آسیبهایی مربوط هستند که همیشه قابل پیشگیری نیستند. با این حال، کاهش عوامل خطر میتواند احتمال برخی انواع آسیب عصبی را کمتر کند.
مهمترین اقدامات پیشگیرانه عبارتاند از:
- کنترل مناسب دیابت: قند خون کنترلنشده میتواند خطر آسیب عصبی را افزایش دهد.
- فعالیت بدنی منظم: فعالیت متناسب با توانایی فرد به حفظ عملکرد و سلامت عمومی کمک میکند.
- تغذیه متعادل: دریافت مواد مغذی کافی و درمان کمبودهای اثباتشده اهمیت دارد.
- پرهیز از مصرف زیاد الکل: مصرف مزمن و زیاد الکل میتواند با آسیب اعصاب همراه باشد.
- مراقبت از پاها در افراد مبتلا به دیابت: بررسی منظم پوست و پاها میتواند به شناسایی زودهنگام آسیبها کمک کند.
- پیشگیری از آسیبهای عصبی: رعایت اصول ایمنی در محیط کار، ورزش و فعالیتهای روزمره اهمیت دارد.
- پیگیری علائم اولیه: بیحسی، گزگز یا سوزش مداوم بهتر است زود بررسی شود.
پیشگیری بیشتر بر کنترل عوامل خطر و جلوگیری از پیشرفت بیماری زمینهای تمرکز دارد و نمیتوان ادعا کرد که یک رژیم غذایی یا مکمل خاص از تمام انواع درد عصبی جلوگیری میکند.
آیا درد نوروپاتیک کاملاً درمان میشود؟
پاسخ به علت، شدت آسیب عصبی و شرایط فرد بستگی دارد. در برخی افراد با درمان علت زمینهای و انتخاب روش مناسب، علائم به میزان قابل توجهی کاهش مییابد؛ اما در بعضی بیماران ممکن است درد مزمن باشد و به مدیریت طولانیمدت نیاز داشته باشد.
هدف درمان همیشه حذف کامل درد نیست؛ بلکه کاهش درد، افزایش توانایی انجام فعالیتهای روزمره و بهبود خواب و کیفیت زندگی نیز اهمیت دارد.
کلام آخر
درد نوروپاتیک در اثر آسیب یا بیماری سیستم عصبی ایجاد میشود و ممکن است به شکل سوزش، گزگز، بیحسی، تیرکشیدن یا برقگرفتگی احساس شود. این درد به دو گروه کلی محیطی و مرکزی تقسیم میشود و عواملی مانند دیابت، زونا، آسیب عصبی، برخی بیماریهای عصبی و درمانهای خاص سرطان میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
تشخیص علت، اولین قدم برای درمان مناسب است. بسته به شرایط بیمار، درمان ممکن است شامل داروهایی مانند دولوکستین، آمیتریپتیلین، گاباپنتین یا پرگابالین، درمان علت زمینهای و روشهای غیردارویی باشد. از خوددرمانی یا قطع ناگهانی برخی داروها بدون نظر پزشک باید پرهیز شود.
Neuropathic pain: current definition and review of drug treatment
