کم تحرکی در سالمندان چیست ؟
کم تحرکی در سالمندان جزو مهم ترین عوامل خطرناک برای بدن است و از عوارض کم تحرکی در سالمندان میتوان به افسردگی، زوال عقل در سالمندان ، نوروپاتی در سالمندن و نوروپاتی دیابتی در سالمندان، عفونت های پوستی و زخم بستر در سالمندان اشاره کرد.
و همچنین از دیگر عوارض کم تحرکی در سالمندان ، ایجاد بیماری های قلبی و عروقی، دیابت، افسردگی، افزایش وزن، ضعف عضلات و کاهش تعادل میباشذ.
عوامل کم تحرکی در سالمندان چیست؟
1.عوامل روانی / اجتماعی
اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی، انگیزه فرد را برای فعالیت بدنی از بین می برند و به مرور زمان باعث بی تحرکی یا کم تحرکی در سالمندان شوند. این موارد نمونه ای از عوارض کم تحرکی در سالمندان میباشد.
به همین ترتیب، سالمندانی که به تنهایی در منزل زندگی میکنند ، دچار ترس از زمین خوردن و آسیب دیدگی ئمیشوند ، که این امر میتواند یکی از صد ها علل کم تحرکی در سالمندان باشد.
2.عوامل جسمانی
تعداد زیادی از بیماری های مزمن مانند روماتیسم مفصلی در سالمندان، آسیب نخاعی، آرتروز، ناراحتی های قلبی از جمله نارسایی، سکته مغزی و قلبی و بیماری های ریوی می توانند در کم تحرکی در سالمندان دخیل باشند.
ناتوانی های جسمی مانند آسیبدیدگی یا جراحی نیز می توانند دربی تحرکی یا کم تحرکی در سالمندان دخیل باشند.
به دنبال افزایش سن، عضلات نیزبه طور طبیعی دچار کمبود حجم و کاهش می یابند . این موضوع می تواند انجام فعالیت های روزمره وحفظ تعادل را سخت و کم تحرکی در سالمندان را بیشتر تر کند و به دنبال ان عوارض کم تحرکی در سالمندان نیز در شخص افزایش می یابد و آنها را در معرض خطر زمین خوردن ،سقوط و آسیب دیدگی قرار دهد.
3. عوامل روانی / اجتماعی
اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی، انگیزه فرد را برای فعالیت بدنی از بین می برند و به مرور زمان باعث بی تحرکی یا کم تحرکی در سالمندان شوند.
به همین ترتیب، سالمندانی که به تنهایی در منزل زندگی میکنند ، دچار ترس از زمین خوردن و آسیبدیدگی میشوند ، که این امر میتواند یکی از صد هاعلل کم تحرکی در سالمندان و عوارض کم تحرکی در سالمندان باشد.
4. عوامل محیطی و امکانات
کمبود امکانات کمک حرکتی مناسب در منزل نیز میتواند کم تحرکی در سالمندان را رو افزایش دهد.
محله های ناامن یا بدون پیاده روهای مناسب، می توانند سالمندان را از پیاده روی و سایر فعالیت های خارج از منزل باز دارند.
5.عوامل درمانی / دارویی
برخی از داروهایی که به طور رایج برای افراد مسن و سالمند تجویز میشوند، مانند داروهای آرامبخش، می توانند باعث خواب آلودگی و ضعف عضلانی شوند و در نتیجه کم تحرکی در سالمندان را به دنبال داشته باشد و عوارض کم تحرکی در سالمندان به مرور زمان اشکار شوند .
علائم کم تحرکی در سالمندان چیست؟
درمان کم تحرکی در سالمندان
درمان کم تحرکی در سالمندان در شروع کار می تواند با چند دقیقه پیاده روی آرام در خانه یا فضای امن و سپس افزایش تدریجی زمان فعالیت باشد.
انجام حرکات کششی ملایم، تمرین های تقویت عضلات و فعالیت های تعادلی نیز به حفظ استقلال و کاهش خطر زمینخوردن کمک میکند. سالمندان بهتر است زمان نشستن طولانی را با ایستادن، قدمزدن کوتاه یا انجام کارهای ساده روزمره قطع کنند.
تغذیه متعادل، مصرف کافی مایعات، خواب منظم و همراهی اعضای خانواده میتواند انگیزه سالمند را برای تحرک بیشتر افزایش دهد.
در صورت بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه، ضعف ناگهانی یا درد غیرعادی، فعالیت باید متوقف شده و فرد برای ارزیابی پزشکی به پزشک مراجعه کند.
درمان کم تحرکی در سالمندان با طب سنتی
در طب سنتی و رویکرد های مکمل، هدف اصلی از کمک به سالمند کم تحرک می تواند کاهش خشکی بدن، ایجاد آرامش، بهبود روحیه و افزایش تدریجی آمادگی برای حرکت باشد؛ بااینحال این روش ها جایگزین ارزیابی پزشکی، فیزیوتراپی یا درمان بیماری هایی مانند آرتروز، سکته مغزی، پارکینسون، افسردگی و ضعف عضلانی نیستند. روش های پیشنهادی عبارتاند از:
-
ماساژ ملایم: ماساژ عمیق در سالمندان، به ویژه افراد مبتلا به پوکی استخوان، ورم پا، اختلال انعقادی یا مصرف کننده داروهای رقیق کننده خون، باید فقط با نظر پزشک یا درمانگر مجرب انجام شود؛ زیرا هرچند خطر ماساژ معمولاً کم است، اما عوارض جدی در موارد نادر گزارش شده است.
-
حرکات آرام سنتی: حرکات تنفسی و کششی سبک، در صورت آموزش صحیح و انجام در محیط امن، می توانند به افزایش مشارکت سالمند در فعالیت کمک کنند.
-
گرم نگهداشتن بدن: استفاده از لباس مناسب و کمپرس گرم ملایم ممکن است خشکی عضلات را کاهش دهد، اما کمپرس نباید داغ باشد و در افراد مبتلا به دیابت یا کاهش حس پوستی باید با احتیاط استفاده شود.
-
تغذیه و نوشیدنی های سنتی: مصرف غذاهای سالم و متعادل، سوپ های مغذی و مایعات کافی می تواند به حفظ انرژی کمک کند؛ هیچ دمنوش یا گیاه دارویی به تنهایی درمان کم تحرکی نیست.
-
احتیاط در مصرف گیاهان دارویی: سالمندان معمولاً چند دارو را همزمان مصرف می کنند و گیاهان دارویی ممکن است با داروها تداخل داشته باشند یا باعث مسمومیت شوند؛ بنابراین هر نوع دمنوش غلیظ، عرق گیاهی یا مکمل باید پس از مشورت با پزشک یا داروساز مصرف شود.
مراقبت از سالمند کم تحرک در منزل
در تجربه مراقبت از سالمندان کم تحرک، یکی از مهمترین مشکلات خانواده ها، جلوگیری از ایجاد عوارض کم تحرکی در سالمندان مانند زخم بستر یا اسیب دیدگی بیمار و سالمند میباشد.
مراقبت از سالمندان کم تحرک یعنی کمک کنیم تا در زندگی ایمن اسوده خاطر و فعال بمانند و دچار عوارض کم تحرکی در سالمندان مثل افتادن، یبوست ،زخم بستر، کم تحرکی در سالمندان و ضعف عضلات نشوند.
برای سالمندانی که درگیر کم تحرکی هستند، پیشگیری از عوارض کم تحرکی در سالمندان ،حمایت عاطفی ، اصلاح سبک زندگی و تغذیه ، فعالیت بدنی و ورزش مناسب ،جابهجایی درست، تغییر وضعیت منظم و کمک در انجام کارهای روزمره بسیار مهم است.
بهترین تجهیزات برای درمان کم تحرکی در سالمندان:
وسایل کمک حرکتی علاوه بر کاهش کم تحرکی در سالمندان، به حفظ استقلال، ایمنی ، آرامش و کاهش عوارض کم تحرکی در سالمندان کمک میکنند و جابه جایی و راه رفتن را سادهتر می سازند. ، همچنین از اسیب دیدن مراقب نیز جلوگیری میکند.
4 وسیله کاربردی برای جابهجایی :
- صندلی جابجایی بیمار : صندلی جابه جایی بیمار باعث میشود فرآیند انتقال بیماران در شرایط مختلف با ایمنی بیشتری انجام شود.
- بالش چرخش بیمار: بالش چرخش بیمار به مراقبین کمک می کند تا عملیات هایی مانند تعویض تشک، جابهجایی و قرار دادن روتختی راحت تر انجام شود.
- کمربند جابجایی بیمار :کمربند جابجایی بیمار یک وسیله کمکی پزشکی است که برای انتقال، جابجایی یا تغییر وضعیت بیماران کمتحرک یا ناتوان مورد استفاده قرار میگیرد
- برد انتقال بیمار: برد انتقال بیمار برای انتقال بیمار از ویلچر به ماشین و تخت و برعکس کاربرد دارد
بهترین تجهیزات ضد زخم بستر:
- تشک مواج ویلچر:
تشک مواج ویلچر که وزن بدن را به طور یکنواخت توزیع می کند.که در پیشگیری از عوارض کم تحرکی در سالمندان مثل زخم بستر نقش دارد .
- بالش محافظ پاشنه زخم بستر پا:
بالش محافظ زخم بستر پا و گچ پا برای حفظ سلامت و راحتی پاها است که میتواند از بروز عوارض کم تحرکی در سالمندان مثل آسیبها و دردهای ناشی از فشار و اصطکاک جلوگیری کند.
- بالشت دو تکه بین زانو و پشتیبان کمر :
بالشت دو تیکه زخم بسترو پیشتیبان کمر برای جلوگیری و مدیریت زخم های فشاری در سالمندان کم تحرک یا بستری به کار میرود.
- بالش محافظ گوش ضد زخم بستر:
بالش محافظ گوش ضد زخم بستر یکی از راهکارهایی است که برای کاهش فشار مستقیم روی گوش و کمک به حالت دهی مناسب بدن استفاده میشود.
- تشک مواج ضد زخم بستر:
تشک مواج ضد زخم بستر یکی از محصولات زخم بستر مدرن برای پیشگیری از عوارض کم تحرکی در سالمندان و درمان زخم های فشاری است که با استفاده از سیستم فشار متناوب، فشار را بهطور مداوم تغییر میدهد تا از ایجاد زخمهای بستر جلوگیری کند.
برنامه غذایی مفید و سالم برای کم تحرکی در سالمندان
کم تحرکی در سالمندان باعث کاهش سوخت و ساز، ضعف عضلانی، یبوست و افزایش خطر پوکی استخوان می شود؛ بنابراین برنامه غذایی باید پرپروتئین، کم حجم، پرفیبر و سرشار از مایعات باشد تا هم انرژی کافی برسد و هم عوارض بی تحرکی کم شود.
اصلاح سبک زندگی و داشتن برنامه غذایی مناسب نیز نقش مهمی در کاهش کم تحرکی در سالمندان ، حفظ سلامت جسمانی، پیشگیری از یبوست، ضعف عضلانی و کاهش انرژی دارد.
چی نخوریم:
- غذاهای سرخ کردنی
- خوراکی های فراوری شده
- قند و شیرینی های مصنوعی
- نوشیدنی های پرکافئین زیاد
- تخم مرغ عسلی، ماهی خام، شیر خام
چی بخوریم:
- غذاهای کم چرب
- غذای کم نمک و پرفیبر
- نوشیدن اب کافی و های طبیعی
- پروتئینها
- غلات و کربوهیدرات پیچیده
- میوه ها و سبزی ها
رعایت این موارد می تواند به بهبود عملکرد بدن و درمان کم تحرکی در سالمندان کمک کند.
بهترین ورزش ها برای کم تحرکی در سالمندان
فعالیت بدنی منظم ، یکی از راهکارها برای حفظ سلامت قلب، تقویت عضلات، افزایش تعادل و کاهش کم تحرکی در سالمندان است.
حتی حرکات سبک و کم فشار، اگر به صورت روزانه انجام شوند، می توانند خشکی مفاصل کم تحرکی در سالمندان را کاهش دهند ، گردش خون را بهتر کنند و انرژی بدن را بالا ببرند.
همچنین یکی از راه های جلوگیری از تحلیل رفتن عضلات ،استفاده از متد ها ورزش های مناسب برای عضله سازی سالمندان در خانه میباشد.
فعالیت های موثر در کم تحرکی در سالمندان:
- پیاده روی آرام
- حرکات کششی
- بالا بردن دست ها بالای سر
- بالا آوردن پاها، باز، چرخش مچ پا
- بلند شدن از روی صندلی وتکرار حرکت
- ایستادن کنار دیوار یا صندلی و حفظ تعادل
مراقبت های بهداشتی در سالمندان کم تحرک:
مراقبت های بهداشتی در سالمندان کم تحرک باید بر پیشگیری از عوارضی مانند زخم بستر، تحلیل عضلانی و لخته های خونی متمرکز باشد .
- پوست: بررسی روزانه، تشک مواج، تغییر وضعیت منظم
- گوارش: فیبر بالا، آب ۶-۸ لیوان، فعالیت سبک
- تنفس: تنفس عمیق، سرفه کنترل شده، بالا نگه داشتن سر
- داروها: برنامه منظم، پایش عوارض، مشورت با پزشک
- ایمنی: دستگیره، نور کافی، حذف موانع، وسایل کمک حرکتی
مراقبت های عاطفی از سالمندان کم تحرک :
مراقبت های عاطفی نقش موثری در رفع و یا کاهش کم تحرکی در سالمندان دارند، همچنین این دسته از مراقبت ها تضمین کننده سلامت روان بهبود کیفیت زندگی هستند.
تشویق اعضای خانواده به دیدار و گفت وگو، ایجاد فضایی آرام و حمایتگر و توجه به نیازهای روحی ، از بروز کم تحرکی در سالمندان ، افسردگی و اضطراب در جلوگیری می کند.
انجام فعالیت های مورد علاقه، مانند مطالعه، موسیقی یا بازی های فکری، می تواند انگیزه و نشاط بیشتری به سالمند هدیه دهد و از ایجاد عوارض کم تحرکی در سالمندان و مشکلات روانی جلوگیری کند.
عوارض و خطرات کم تحرکی در سالمندان چیست؟
کم تحرکی در سالمندان با عوارض کم تحرکی در سالمندان بسیار جدی مانند تحلیل عضلانی، پوکی استخوان، افزایش خطر زمین خوردن و شکستگی، بیماری های قلبی-عروقی، دیابت نوع ۲، چاقی و اختلالات متابولیک همراه است.
علاوه بر این، بی تحرکی میتواند به زوال عقلی ،نوروپاتی در سالمندان و نوروپاتی دیابتی در سالمندان، افسردگی، اضطراب، انزوای اجتماعی، یبوست، عفونت های پوستی و زخم بستر منجر شود و کیفیت زندگی و استقلال سالمند را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
زخم بستر
زخم بستر در سالمندان یکی دیگر از عوارض کم تحرکی در سالمندان میباشد ،که جدی گرفتن این مشکل در سلامت بیمار یا سالمند حیاتی میباشد. زخم بستر به دلیل کم تحرکی در سالمندان و یا به مدت طولانی در بستر استراحت بوده اند ظاهر می شود و درمان آن در مراحل اولیه ساده است .
بیماری گوارشی ویبوست
یکی از عوارض کم تحرکی در سالمندان میتوان به بیماری های گوارشی اشاره کرد .
رژیم غذایی نامناسب،بی تحرکی و استفاده از داروهای مخصوص برای درمان بعضی مشکلات از جمله دلایل این عارضه محسوب می شوند.
کم تحرکی در سالمندان باعث میشود دفع مواد غذایی سختتر شود و مدفوع سفت و خشک گردد.
خشکی مفاصل و تحلیل عضلات
کم تحرکی در سالمندان می تواند به خشکی مفاصل و تحلیل رفتن عضلات منجر شود و فعالیت های روزانه را سخت تر و عوارض کم تحرکی در سالمندان را افزایش دهد.
وقتی بدن مدت زیادی کم تحرک یا بی تحرک میماند، مفاصل انعطاف خود را از دست می دهند و عضلات به تدریج زمان، ضعیف میشوند.
این وضعیت ممکن است باعث درد، کاهش تعادل ،تحرک و دشواری انجام کارهای ساده روزمره برای سالمندان شود.
کم تحرکی در سالمندان و خطر سکته قلبی:
سالمندانی که بر اثر بی تحرکی دچار عوارض کم تحرکی در سالمندان مانند: اضافه وزن، فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا یا مشکلات قلبی می شوند، بیشتر در معرض سکته قلبی و مغزی قرار دارند.
کاهش جریان خون در پاها مانع از حرکت مداوم خون و ورود و خروج سریع آندر سیاهرگ ها می شود ،که در این شرایط ظرف چند ساعت، تجمع سلول هـای خونی رخ داده و در نتیجه عوارض کم تحرکی در سالمندان به شکل لخته های وریدی و ترومبوز خودشان را نشان میدهند .
اگر لخته، مسیر عروق خون رسان به مغز را مسدود کند، سکته مغزی واگر مسیر عروق خون رسان به قلب را مسدود کند، سکته قلبی ایـجـاد مـیشود.
منبع : سازمان جهانی بهداشت (WHO) – راهنمای فعالیت بدنی برای سالمندان
