کم تحرکی در سالمندان چیست؟

کم تحرکی در سالمندان جزو مهم ترین عوامل خطرناک برای بدن است و اکثر انها در خانه به افسردگی، زوال عقل و بی قراری، بی اختیاری، عفونت های پوستی و زخم بستر در سالمندان مبتلا می‌ شوند.

وهمچنین کم تحرکی یا بی تحرکی می‌ تواند زمینه‌ ساز ایجاد بیماری ‌های قلبی و عروقی، دیابت، افسردگی، افزایش وزن، ضعف عضلات و کاهش تعادل شود.

عوامل کم ‌تحرکی در سالمندان چیست؟

1.عوامل روانی / اجتماعی

اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی، انگیزه فرد را برای فعالیت بدنی از بین می برند و به مرور زمان باعث بی تحرکی یا کم تحرکی در سالمندان شوند.

به همین ترتیب، سالمندانی که به تنهایی در منزل زندگی میکنند ، دچار  ترس از زمین خوردن و آسیب‌ دیدگی ئمیشوند ، که این امر می‌تواند یکی از صد ها علل  کم تحرکی در سالمندان باشد.

2.عوامل جسمانی

تعداد زیادی از بیماری‌ های مزمن مانند آسیب نخاعی، آرتروز، ناراحتی های قلبی از جمله نارسایی، سکته مغزی و قلبی و بیماری های ریوی می ‌توانند در کم تحرکی در سالمندان دخیل باشند.

ناتوانی‌ های جسمی مانند آسیب‌دیدگی یا جراحی نیز می‌ توانند دربی تحرکی یا کم تحرکی در سالمندان دخیل باشند.

به دنبال افزایش سن، عضلات نیزبه طور طبیعی دچار کمبود حجم و کاهش می ‌یابند . این موضوع می ‌تواند انجام فعالیت ‌های روزمره وحفظ تعادل را سخت و کم تحرکی  در سالمندان را بیشتر تر کند و آنها را در معرض خطر زمین خوردن ،سقوط و آسیب‌ دیدگی قرار دهد.

3. عوامل روانی / اجتماعی

اختلالات روانی مانند اضطراب و افسردگی، انگیزه فرد را برای فعالیت بدنی از بین می برند و به مرور زمان باعث بی تحرکی یا کم تحرکی در سالمندان شوند.

به همین ترتیب، سالمندانی که به تنهایی در منزل زندگی میکنند ، دچار  ترس از زمین خوردن و آسیب‌دیدگی میشوند ، که این امر می‌تواند یکی از صد هاعلل  کم تحرکی در سالمندان باشد.

4. عوامل محیطی و امکانات

کمبود امکانات کمک حرکتی مناسب در منزل نیز میتواند کم تحرکی در سالمندان را رو افزایش دهد.

محله‌ های ناامن یا بدون پیاده ‌روهای مناسب، می ‌توانند سالمندان را از پیاده ‌روی و سایر فعالیت ‌های خارج از منزل باز دارند.

5.عوامل درمانی / دارویی

برخی از داروهایی که به طور رایج برای افراد مسن و سالمند تجویز می‌شوند، مانند داروهای آرامبخش، می‌ توانند باعث خواب ‌آلودگی و ضعف عضلانی شوند و در نتیجه کم تحرکی در سالمندان را به دنبال داشته باشد.

علائم کم ‌تحرکی در سالمندان چیست؟

مراقبت های اصولی از سالمند کم تحرک در منزل (7مورد)

در تجربه مراقبت از سالمندان کم ‌تحرک، یکی از مهم‌ترین مشکلات خانواده‌ ها، دشواری جابه‌جایی و جلوگیری از زخم بستر است.

مراقبت از سالمندان کم‌ تحرک یعنی کمک کنیم تا در زندگی ایمن اسوده خاطر و فعال بمانند و دچار عوارضی مثل افتادن، یبوست ،زخم بستر، کم تحرکی در سالمندان و ضعف عضلات نشوند.

برای سالمندانی که درگیر کم تحرکی هستند، حمایت عاطفی ، اصلاح سبک زندگی و تغذیه ، فعالیت بدنی و ورزش مناسب ،جابه‌جایی درست، تغییر وضعیت منظم و کمک در انجام کارهای روزمره بسیار مهم است.

بهترین وسایل کمک ‌حرکتی برای سالمندان:

وسایل کمک حرکتی علاوه بر کاهش کم تحرکی در سالمندان، به حفظ استقلال، ایمنی و آرامش او کمک می‌کنند و جابه ‌جایی و راه رفتن را ساده‌تر می ‌سازند. ، همچنین از اسیب دیدن مراقب نیز جلوگیری میکند.

اشتباه رایج مراقبین در جا به جایی سالمندان کم تحرک ،استفاده نکردن از تجهیزات کمک حرکتی است چرا که امکان دارد در حین جابه جایی علاوه بر سالمند یا بیمار ، مراقبین نیز دچار اسیب شوند.

4 وسیله کاربردی برای جابه‌جایی :

• صندلی جابجایی بیمار :  صندلی جابه جایی بیمار باعث می‌شود فرآیند انتقال بیماران در شرایط مختلف با ایمنی بیشتری انجام شود.

• بالش چرخش بیمار:  بالش چرخش بیمار به مراقبین کمک می کند تا عملیات هایی مانند تعویض تشک، جابهجایی و قرار دادن روتختی راحت تر انجام شود.

• کمربند جابجایی بیمار :

کمربند جابجایی بیمار یک وسیله کمکی پزشکی است که برای انتقال، جابجایی یا تغییر وضعیت بیماران کم‌تحرک یا ناتوان مورد استفاده قرار می‌گیرد

• برد انتقال بیمار: برد انتقال بیمار برای انتقال بیمار از ویلچر به ماشین و تخت و برعکس کاربرد دارد

بهترین تجهیزات ضد زخم بستر:

• تشک مواج ویلچر:

تشک مواج ویلچر که وزن بدن را به ‌طور یکنواخت توزیع می کند.در پیشگیری یا درمان زخم بستر در سالمندان نقش به خصوصی دارد.

• بالش محافظ پاشنه زخم بستر پا:

بالش محافظ زخم بستر پا و گچ پا برای حفظ سلامت و راحتی پاها است که می‌تواند از بروز آسیب‌ها و دردهای ناشی از فشار و اصطکاک جلوگیری کند.

• بالشت دو تکه بین زانو و پشتیبان کمر :

 بالشت دو تیکه زخم بسترو پیشتیبان کمر برای جلوگیری و مدیریت زخم های فشاری در سالمندان کم تحرک یا بستری به  کار میرود.

• بالش محافظ گوش ضد زخم بستر:

بالش محافظ گوش ضد زخم بستر یکی از راهکارهایی است که برای کاهش فشار مستقیم روی گوش و کمک به حالت دهی مناسب بدن استفاده می‌شود.

• تشک مواج ضد زخم بستر:

تشک مواج ضد زخم بستر یکی از محصولات زخم بستر مدرن برای پیشگیری و درمان زخم های فشاری است که با استفاده از سیستم  فشار متناوب، فشار را به‌طور مداوم تغییر می‌دهد تا از ایجاد زخم‌های بستر جلوگیری کند.

برنامه غذایی مفید و سالم برای کم تحرکی در سالمندان

کم‌ تحرکی در سالمندان باعث کاهش سوخت‌ و ساز، ضعف عضلانی، یبوست و افزایش خطر پوکی استخوان می‌ شود؛ بنابراین برنامه غذایی باید پرپروتئین، کم‌ حجم، پرفیبر و سرشار از مایعات باشد تا هم انرژی کافی برسد و هم عوارض بی‌ تحرکی کم شود.

اصلاح سبک زندگی و داشتن برنامه غذایی  مناسب نیز نقش مهمی در کاهش کم تحرکی در سالمندان ، حفظ سلامت جسمانی، پیشگیری از یبوست، ضعف عضلانی و کاهش انرژی دارد.

همچنین از اصول برنامه غذایی در سالمندان کم تحرک میتوان به  خوردن وعده‌ های کوچک و متعدد (۵–۶ وعده در روز) به جای ۲–۳ وعده بزرگ اشاره کرد؛ این کار هضم را آسان‌تر و جذب مواد مغذی را بهتر می‌کند.

چی نخوریم:

• غذاهای سرخ ‌کردنی
• خوراکی‌ های فراوری ‌شده
• قند و شیرینی‌ های مصنوعی
• نوشیدنی‌ های پرکافئین زیاد
• تخم‌ مرغ عسلی، ماهی خام، شیر خام

چی بخوریم:

• غذاهای کم‌ چرب
• غذای کم ‌نمک و پرفیبر
• نوشیدن اب کافی و های طبیعی
• پروتئین‌ها
• غلات و کربوهیدرات پیچیده
• میوه ها و سبزی ها

رعایت این موارد می ‌تواند به بهبود عملکرد بدن و درمان کم تحرکی در سالمندان کمک کند.

فعالیت بدنی  و ورزش مناسب بی تحرکی در افراد مسن (ساده وایمن):

فعالیت بدنی منظم ، یکی از راهکارها برای حفظ سلامت قلب، تقویت عضلات، افزایش تعادل و کاهش کم تحرکی در سالمندان است.

حتی حرکات سبک و کم ‌فشار، اگر به‌ صورت روزانه انجام شوند، می‌ توانند خشکی مفاصل کم تحرکی در سالمندان را کاهش دهند ، گردش خون را بهتر کنند و انرژی بدن را بالا ببرند.

همچنین یکی از راه های جلوگیری از تحلیل رفتن عضلات ،استفاده از متد ها ورزش های مناسب برای عضله سازی سالمندان در خانه میباشد.

فعالیت های موثر در کم تحرکی در سالمندان:

• پیاده ‌روی آرام
• حرکات کششی
• بالا بردن دست‌ ها بالای سر
• بالا آوردن پاها، باز، چرخش مچ پا
• بلند شدن از روی صندلی وتکرار حرکت
• ایستادن کنار دیوار یا صندلی و حفظ تعادل

مراقبت های بهداشتی در سالمندان کم تحرک:

مراقبت‌ های بهداشتی در سالمندان کم‌ تحرک باید بر پیشگیری از عوارضی مانند زخم بستر، تحلیل عضلانی و لخته‌ های خونی متمرکز باشد .

استفاده از تجهیزات کمکی جابجایی بیمار، انجاک فعالیت های روزانه و ورزش های مناسب سالمندان، و بازبینی وضعیت پوست و گردش خون، از راهکار های  مدیریت  کم تحرکی در سالمندان و حفظ کیفیت زندگی آن‌ ها است.

• پوست: بررسی روزانه، تشک مواج، تغییر وضعیت منظم
• گوارش: فیبر بالا، آب ۶-۸ لیوان، فعالیت سبک
• تنفس: تنفس عمیق، سرفه کنترل ‌شده، بالا نگه داشتن سر
• داروها: برنامه منظم، پایش عوارض، مشورت با پزشک
• ایمنی: دستگیره، نور کافی، حذف موانع، وسایل کمک حرکتی

مراقبت های عاطفی از سالمندان کم تحرک  :

مراقبت‌ های عاطفی نقش موثری در رفع و یا کاهش کم تحرکی در سالمندان دارند، همچنین این دسته از مراقبت ها تضمین کننده سلامت روان بهبود کیفیت زندگی هستند.

تشویق اعضای خانواده به دیدار و گفت ‌وگو، ایجاد فضایی آرام و حمایتگر و توجه به نیازهای روحی ، از بروز کم تحرکی در سالمندان ، افسردگی و اضطراب در جلوگیری می ‌کند.

انجام فعالیت‌ های مورد علاقه، مانند مطالعه، موسیقی یا بازی‌ های فکری، می ‌تواند انگیزه و نشاط بیشتری به سالمند هدیه دهد.

عوارض و خطرات کم ‌تحرکی در سالمندان چیست؟

کم تحرکی در سالمندان با عارضه های جدی مانند تحلیل عضلانی، پوکی استخوان، افزایش خطر زمین‌ خوردن و شکستگی، بیماری‌ های قلبی-عروقی، دیابت نوع ۲، چاقی و اختلالات متابولیک همراه است.

علاوه بر این، بی‌ تحرکی می‌تواند به زوال عقلی، افسردگی، اضطراب، انزوای اجتماعی، یبوست، عفونت‌ های پوستی و زخم بستر منجر شود و کیفیت زندگی و استقلال سالمند را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.

زخم بستر در سالمند کم‌تحرک:

این مشکل که به دلیل کم تحرکی در سالمندان و یا به مدت طولانی در بستر استراحت بوده‌ اند ظاهر می‌ شود و درمان آن در مراحل اولیه ساده است و با اقدامات مناسب، استفاده از تجهیزات ضد زخم بستر ،تجهیزات کمک جابه جایی بیمار و …. قابل درمان است.

بیماری گوارشی ویبوست، مشکلی شایع بین سالمندان:

رژیم غذایی نامناسب،بی تحرکی و استفاده از داروهای مخصوص برای درمان بعضی مشکلات از جمله دلایل این عارضه محسوب می شوند.

. منظور از یبوست یک بیماری مشخص نیست، بلکه به مشکلاتی که فرد در حرکت روده تجربه می‌ کند اشاره دارد.

کم‌ تحرکی در سالمندان باعث می‌شود دفع مواد غذایی سخت‌تر شود و مدفوع سفت و خشک گردد.

خشکی مفاصل و تحلیل عضلات :

کم‌ تحرکی در سالمندان می ‌تواند به خشکی مفاصل و تحلیل رفتن عضلات منجر شود و فعالیت های  روزانه را سخت ‌تر کند.

وقتی بدن مدت زیادی کم تحرک یا بی تحرک می‌ماند، مفاصل انعطاف خود را از دست می‌ دهند و عضلات به‌ تدریج زمان، ضعیف می‌شوند.

این وضعیت ممکن است باعث درد، کاهش تعادل ،تحرک و دشواری  انجام کارهای ساده روزمره برای سالمندان شود.

کم تحرکی در سالمندان و خطر سکته قلبی:

سالمندانی که بر اثر بی ‌تحرکی دچار اضافه‌ وزن، فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا یا مشکلات قلبی می ‌شوند، بیشتر در معرض سکته قلبی و مغزی قرار دارند.

کاهش جریان خون در پاها مانع از حرکت مداوم خون و ورود و خروج سریع آندر سیاهرگ ها می شود ،که در این شرایط ظرف چند ساعت، تجمع سلول هـای خونی و در نتیجه ایجاد لخته های وریدی و ترومبوز را با خود به هـمـراه مـیاورد.

اگر لخته، مسیر عروق خون رسان به مغز را مسدود کند، سکته مغزی واگر مسیر عروق خون رسان به قلب را مسدود کند، سکته قلبی ایـجـاد مـیشود.

منبع : https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/prevalence-of-insufficient-physical-activity-in-older-people-aged-70-or-over  who

1. سازمان جهانی بهداشت (WHO) – راهنمای فعالیت بدنی برای سالمندان
2. انجمن geriatrik آمریکا – مراقبت از سالمندان کم‌تحرک