فرق ضایعه نخاعی با قطع نخاع چیست ؟
به زبان ساده، هر قطع نخاع نوعی ضایعه نخاعی محسوب میشود، اما هر ضایعه نخاعی به معنای قطع کامل نخاع نیست. شدت آسیب، محل درگیری و میزان حفظ عملکرد اعصاب تعیین میکند که فرد چه علائمی داشته باشد و تا چه اندازه امکان بهبود وجود داشته باشد.
در ادامه تفاوت این دو اصطلاح را بهصورت علمی و کاربردی بررسی میکنیم.
ضایعه نخاعی چیست؟
ضایعه نخاعی به هر نوع آسیب واردشده به طناب نخاعی گفته میشود که باعث اختلال در انتقال پیامهای عصبی بین مغز و سایر قسمتهای بدن شود. شدت این عارضه در افراد مختلف یکسان نیست. برخی بیماران تنها ضعف عضلانی یا کاهش حس را تجربه میکنند، در حالی که برخی دیگر دچار فلج گسترده میشوند.
قطع نخاع چیست؟
قطع نخاع اصطلاحی است که معمولاً برای آسیبهای شدید نخاع به کار میرود. برخلاف تصور عموم، در بسیاری از بیماران نخاع بهصورت فیزیکی بریده نمیشود، بلکه انتقال پیامهای عصبی بهطور کامل یا تقریباً کامل مختل میشود.
پزشکان بیشتر از اصطلاح «آسیب کامل نخاع» (Complete Spinal Cord Injury) استفاده میکنند. در این حالت هیچ حس یا حرکت ارادی در پایین محل آسیب باقی نمیماند.
بنابراین، قطع نخاع در واقع یکی از شدیدترین انواع ضایعه نخاعی است.
تفاوت ضایعه نخاعی و قطع نخاع
مهمترین تفاوت این دو اصطلاح در شدت آسیب است.
تفاوت ضایعه نخاعی و قطع نخاع
بیشتر بخوانید: ضایعه نخاعی کمر و گردن؛ انواع ،علائم و درمان
به همین دلیل استفاده از عبارت «قطع نخاع» برای همه بیماران از نظر پزشکی صحیح نیست.
انواع ضایعه نخاعی
پزشکان این عارضه را به دو گروه اصلی تقسیم میکنند:
۱. ضایعه نخاعی کامل
در این نوع آسیب، هیچ عملکرد حرکتی یا حسی در پایین محل آسیب وجود ندارد.
۲. ضایعه نخاعی ناقص
در این حالت بخشی از پیامهای عصبی هنوز منتقل میشوند و بیمار ممکن است درجاتی از حس یا حرکت را حفظ کرده باشد. این گروه معمولاً شانس بیشتری برای بهبود با درمان و توانبخشی دارند.
علائم ضایعه نخاعی و قطع نخاع
علائم این عارضه با توجه به محل و شدت آسیب متفاوت است و ممکن است بهصورت ناگهانی یا تدریجی ایجاد شود:
1. ضعف یا فلج دستها و پاها: کاهش قدرت عضلات یا ناتوانی در حرکت دادن یک یا چند اندام.
2. بیحسی یا کاهش حس: کاهش یا از بین رفتن احساس لمس، درد و فشار در بخشهایی از بدن.
3. گزگز و مورمور شدن اندامها: ایجاد احساس سوزنسوزن شدن، مورمور یا احساس برقگرفتگی در اندامها.
4. درد شدید یا سوزش عصبی: بروز درد تیرکشنده، سوزشی یا شدید در مسیر اعصاب یا ناحیه آسیبدیده.
5. اسپاسم و گرفتگی عضلات: انقباضهای غیرارادی و گاهی دردناک عضلات که میتواند حرکت را دشوار کند.
6. اختلال در تعادل و راه رفتن: کاهش توانایی حفظ تعادل و دشواری در ایستادن یا راه رفتن طبیعی.
7. کاهش توانایی حرکات ظریف دستها: دشواری در انجام کارهایی مانند نوشتن، گرفتن اشیا یا بستن دکمهها.
8. از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع: اختلال در کنترل مثانه یا روده و ایجاد بیاختیاری یا احتباس.
9. اختلال در عملکرد جنسی: کاهش حس یا ایجاد مشکل در عملکرد و پاسخ جنسی بهدلیل آسیب عصبی.
10. تغییر در حساسیت به گرما و سرما: کاهش یا اختلال در تشخیص دما و احساس گرما یا سرما.
11. کاهش یا از بین رفتن رفلکسهای طبیعی: کاهش یا فقدان پاسخهای غیرارادی بدن به محرکهای عصبی.
12. احساس فشار یا سنگینی در اندامها: ایجاد احساس سنگینی، فشار یا دشواری در حرکت دادن اندامها.
13. اختلال در تنفس در آسیبهای شدید نخاع گردنی: آسیب شدید در قسمت بالایی نخاع میتواند عملکرد عضلات تنفسی را مختل کند.
14. درد یا حساسیت در ناحیه ستون فقرات: احساس درد، فشار یا حساسیت هنگام لمس در محل آسیب ستون فقرات.
15. اختلال در نشستن، ایستادن یا انجام فعالیتهای روزمره: کاهش توانایی انجام حرکات و فعالیتهای معمول بهدلیل ضعف یا اختلال عصبی.
مراقبت از بیماران قطع نخاع
بیشتر بخوانید:عکس نخاع له شده
مراقبت از بیماران قطع نخاع
مراقبت صحیح از بیماران قطع نخاع نقش مهمی در پیشگیری از عوارض و حفظ کیفیت زندگی دارد. مهمترین اقدامات مراقبتی عبارتاند از:
1. پیشگیری از زخم فشاری
بیمارانی که مدت زیادی در یک وضعیت قرار دارند، بیشتر در معرض زخم فشاری هستند. تغییر منظم وضعیت بدن، بررسی روزانه پوست و استفاده از تشک و تجهیزات مناسب میتواند خطر ایجاد زخم را کاهش دهد.
۲. مراقبت از پوست
پوست بیمار باید بهطور مرتب بررسی شود، بهخصوص در نواحی تحت فشار مانند لگن، پاشنه پا و کمر. خشک و تمیز نگه داشتن پوست نیز به پیشگیری از آسیبهای پوستی کمک میکند.
۳. انجام تمرینهای توانبخشی
فیزیوتراپی و تمرینهای توانبخشی به حفظ قدرت عضلات، کاهش خشکی مفاصل و افزایش استقلال بیمار کمک میکنند. تمرینها باید متناسب با شرایط فرد و زیر نظر متخصص انجام شوند.
۴. مراقبت از مثانه و روده
اختلال در کنترل ادرار و مدفوع در برخی بیماران شایع است. رعایت برنامه منظم تخلیه، مصرف مایعات طبق نظر پزشک و رعایت اصول بهداشتی برای جلوگیری از عفونت و سایر عوارض اهمیت دارد.
۵. تغذیه مناسب
دریافت کافی پروتئین، ویتامینها، مواد معدنی و فیبر میتواند به حفظ سلامت عمومی بدن و بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کند. رژیم غذایی باید با شرایط جسمی بیمار هماهنگ باشد.
۶. جابهجایی صحیح بیمار
هنگام انتقال بیمار از تخت به ویلچر یا تغییر وضعیت بدن، باید از روشهای صحیح جابهجایی استفاده شود که ما به شما محصولات آنهوما را پیشنهاد می دهیم تا از آسیب به پوست، مفاصل و ستون فقرات جلوگیری شود.
صندلی جابجایی آنهوما : با استفاده صندلی جابجایی آنهوما یک راهکار کاربردی برای حمل ایمن بیماران در پلهها، راهروهای باریک و فضاهای محدود است.
کمربند جابجایی بیمار آنهوما:کمربند جابجایی بیمار یک وسیله کمکی پزشکی است که برای انتقال، جابجایی یا تغییر وضعیت بیماران کمتحرک یا ناتوان مورد استفاده قرار میگیرد.
۷. حمایت روحی و روانی
زندگی پس از آسیب نخاعی میتواند از نظر روحی چالشبرانگیز باشد. حمایت خانواده، ارتباط اجتماعی و در صورت نیاز استفاده از خدمات روانشناسی میتواند به سازگاری بهتر بیمار با شرایط جدید کمک کند.
آیا ضایعه نخاعی درمان میشود
بیشتر بخوانید:علائم بهبودی ضایعه نخاعی
آیا ضایعه نخاعی درمان میشود؟
در حال حاضر درمانی که بتواند نخاع آسیبدیده را بهطور کامل بازسازی کند وجود ندارد، اما روشهای درمانی میتوانند کیفیت زندگی بیمار را به میزان قابل توجهی بهبود دهند.
مهمترین اقدامات درمانی عبارتاند از:
- جراحی در صورت نیاز
- تثبیت ستون فقرات
- دارودرمانی
- فیزیوتراپی
- کاردرمانی
- توانبخشی تخصصی
- استفاده از وسایل کمکحرکتی
هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال حفظ عملکرد عصبی بیشتر خواهد بود.
اهمیت توانبخشی در ضایعه نخاعی
توانبخشی بخش جداییناپذیر درمان این عارضه است. هدف آن تنها راه رفتن مجدد نیست، بلکه افزایش استقلال فرد، پیشگیری از زخم بستر، تقویت عضلات، آموزش فعالیتهای روزمره و بهبود کیفیت زندگی است.
باورهای اشتباه درباره قطع نخاع
یکی از رایجترین باورهای غلط این است که هر فرد مبتلا به این عارضه تا پایان عمر کاملاً فلج خواهد بود. در واقع بسیاری از بیماران مبتلا به آسیب ناقص، با درمان و تمرین مستمر، بخشی از تواناییهای حرکتی خود را بازیابی میکنند.
همچنین اصطلاح «قطع نخاع» در بین عموم مردم معمولاً برای هر نوع آسیب نخاعی استفاده میشود، در حالی که از نظر علمی این کاربرد دقیق نیست.
کلام آخر
اگرچه در گفتوگوی روزمره از اصطلاحات ضایعه نخاعی و قطع نخاع بهجای یکدیگر استفاده میشود، اما این دو مفهوم تفاوت مهمی دارند. ضایعه نخاعی اصطلاحی کلی برای تمام آسیبهای واردشده به نخاع است، در حالی که قطع نخاع معمولاً به شدیدترین نوع این آسیبها اشاره دارد که در آن انتقال پیامهای عصبی تقریباً یا کاملاً متوقف میشود.
تشخیص دقیق نوع آسیب، آغاز سریع درمان و اجرای برنامه توانبخشی تخصصی، مهمترین عوامل در بهبود عملکرد و افزایش کیفیت زندگی بیماران هستند.
