راه های تشخیص پارکینسون معمولاً با یک آزمایش واحد انجام نمی شود. پزشک با بررسی روند علائم، سابقه پزشکی، معاینه عصبی و در صورت نیاز آزمایش ها و تصویربرداری، احتمال بیماری پارکینسون یا سایر انواع پارکینسونیسم را ارزیابی می کند. لرزش دست به تنهایی برای تشخیص پارکینسون کافی نیست و تشخیص نهایی باید توسط متخصص مغز و اعصاب، ترجیحاً متخصص اختلالات حرکتی، انجام شود.
تشخیص پارکینسون چگونه انجام می شود؟
پارکینسون یک بیماری عصبی پیشرونده است که می تواند با علائم حرکتی و غیرحرکتی آغازشود. در مراحل اولیه، نشانه ها ممکن است خفیف باشند و با مشکلاتی مانند لرزش ضروری، عوارض دارویی، سکته مغزی، آرتروز، افسردگی یا سایر بیماری های عصبی اشتباه گرفته شوند.
در بیشتر موارد، پزشک برای تشخیص پارکینسون این موارد را در کنار یکدیگر بررسی می کند:
- کندی حرکت یا برادی کینزی.
- لرزش در حالت استراحت.
- سفتی عضلات یا ریجیدیتی.
- تغییر در راه رفتن، قامت و تعادل.
- شروع تدریجی و معمولاً نامتقارن علائم.
- پاسخ علائم به داروهای دوپامینی.
- وجود یا نبود علائم هشداردهنده بیماری های مشابه.
- نتیجه آزمایش ها برای کنار گذاشتن علت های دیگر.
بر اساس معیارهای بالینی، وجود کندی حرکت همراه با لرزش استراحت، سفتی عضلات یا اختلال تعادل، احتمال پارکینسون را افزایش می دهد؛ اما هیچ یک از این نشانه ها به تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی شود.
علائم مهم برای تشخیص پارکینسون
پزشک هنگام ارزیابی بیمار به علائم حرکتی و غیرحرکتی توجه می کند. بعضی ازعلائم ممکن است سال ها قبل از اختلال واضح حرکتی ایجاد شوند، اما وجود آن ها به تنهایی به معنای ابتلا به پارکینسون نیست.
وجود علائم می تواند پزشک را به بررسی بیشتر هدایت کند، اما برای تشخیص پارکینسون باید الگوی علائم و نتایج معاینه عصبی نیز بررسی شود. کاهش بویایی یا یبوست به تنهایی نشان دهنده پارکینسون نیست.
تشخیص پارکینسون در سالمندان
تشخیص پارکینسون در سالمندان ممکن است دشوارتر باشد؛ زیرا بسیاری از علائم آن با تغییرات طبیعی سالمندی یا بیماری های شایع دیگرهم پوشانی دارند. برای مثال، کندی راه رفتن ممکن است به پوکی استخوان، ضعف عضلانی، آرتروز، سکته مغزی قبلی یا کم تحرکی در سالمندان مربوط باشد.
در سالمندان، پزشک معمولاً به این نکات توجه می کند:
- آیا لرزش در حالت استراحت ایجاد می شود یا هنگام انجام کار؟
- آیا علائم از یک سمت بدن شروع شده اند؟
- آیا سرعت حرکات به تدریج کاهش یافته است؟
- آیا بیمار هنگام راه رفتن قدم های کوتاه برمی دارد؟
- آیا سابقه سکته مغزی، ضربه مغزی یا مصرف داروهای خاص وجود دارد؟
- آیا افتادن های مکررازهمان ابتدای علائم رخ داده است؟
- آیا اختلال حافظه و توهم پیش از علائم حرکتی شروع شدهاند؟
مطالعه صفحه علائم پارکینسون در سالمندان می تواند به خانواده کمک کند تغییرات حرکتی و غیرحرکتی را زودتر ثبت کنند. همچنین بررسی پارکینسون در سالمندان برای شناخت تفاوت و علل پارکینسون در سالمندان ،علائم، روند بیماری و نیازهای مراقبتی اهمیت دارد.
تشخیص پارکینسون در زنان و مردان
پارکینسون در زنان و مردان با روش تشخیصی مشابه بررسی می شود، اما نوع علائم و نحوه بروز آن ها ممکن است متفاوت باشد. در برخی زنان، علائم غیرحرکتی مانند افسردگی، اضطراب، خستگی، درد، یبوست و اختلال خواب بیشتر جلب توجه می کنند. در برخی مردان نیز علائم حرکتی مانند لرزش، سفتی و اختلال راه رفتن ممکن است زودتر آشکار شوند.
پزشک نباید تنها بر اساس جنسیت درباره تشخیص تصمیم بگیرد. عواملی مانند سن شروع علائم، داروهای مصرفی، سابقه خانوادگی، بیماری های همراه و سرعت پیشرفت نشانه ها اهمیت بیشتری دارند.
در زنان سالمند، علائم حرکتی ممکن است با ضعف ناشی از پوکی استخوان یا دردهای مفصلی اشتباه گرفته شود. در چنین شرایطی، بررسی هم زمان پوکی استخوان و علائم عصبی به تفکیک علت ها کمک می کند. درد و محدودیت حرکتی ناشی از روماتیسم مفصلی در سالمندان نیز می تواند شبیه سفتی یا کندی حرکات به نظر برسد.
تشخیص پارکینسون در جوانان
پارکینسون با شروع پیش از ۵۰ سالگی، پارکینسون زودرس نامیده می شود. شروع بیماری در جوانان نسبت به سالمندان کمتر است و پزشک باید علت های دیگری مانند بیماری های ارثی، اختلالات متابولیک، بیماری ویلسون، مصرف دارو، آسیب مغزی و سایر اختلالات حرکتی را نیز بررسی کند.
در افراد جوان، این موارد اهمیت بیشتری دارند:
- سابقه خانوادگی پارکینسون یا اختلالات حرکتی.
- شروع علائم پیش از ۴۰ سالگی.
- وجود علائم مشابه در بستگان.
- تغییرات شناختی، حرکات غیرارادی یا مشکلات تعادلی غیرمعمول.
- مصرف داروهای ضدروان پریشی، ضد تهوع یا برخی داروهای دیگر.
- علائم کبدی یا عصبی مشکوک به بیماری ویلسون.
در پارکینسون زودرس، پزشک ممکن است آزمایش های ژنتیکی یا بررسی مس و سرولوپلاسمین را در شرایط مناسب پیشنهاد کند. آزمایش ژنتیک برای همه افراد لازم نیست و باید با مشاوره پزشکی تفسیر شود.
تشخیص پارکینسون در کودکان
پارکینسون واقعی در کودکان بسیار نادراست. لرزش، سفتی، کندی حرکت، گرفتگی عضلات یا اختلال راه رفتن در کودک می تواند علت های گوناگونی داشته باشد؛ بنابراین تشخیص باید توسط متخصص مغز و اعصاب کودکان یا متخصص اختلالات حرکتی کودکان انجام شود.
فرآیند ارزیابی ممکن است شامل این موارد باشد:
- بررسی دقیق رشد حرکتی و ذهنی کودک.
- ارزیابی سابقه بارداری، تولد و بیماری های قبلی.
- بررسی مصرف دارو یا تماس با مواد سمی.
- معاینه قدرت، تون عضلانی، تعادل و هماهنگی.
- بررسی حرکات غیرطبیعی، تیک، دیستونی یا آتاکسی.
- آزمایش های متابولیک و ژنتیکی در صورت نیاز.
- MRI مغز یا سایر بررسی های تخصصی.
در کودکان، پزشک ابتدا مشخص می کند مشکل واقعاً پارکینسونیسم است یا یکی از اختلالات حرکتی دیگر. به همین دلیل، مشاهده یک لرزش یا کندی حرکت نباید باعث خود تشخیصی شود. ارزیابی اختلالات حرکتی کودکان معمولاً مرحله به مرحله انجام می شود و ممکن است به آزمایش های ژنتیکی و بررسی علل اکتسابی نیاز داشته باشد.
تشخیص پارکینسون در نوزادان
پارکینسون ایدیوپاتیک در نوزادان بسیار غیرمعمول است و نباید هرگونه لرزش یا سفتی بدن نوزاد را پارکینسون تلقی کرد. لرزش نوزاد می تواند به گرسنگی، افت قند خون، تب، تحریک عصبی، تشنج، عوارض دارویی، مشکلات متابولیک یا آسیب های عصبی مربوط باشد.
علائمی که در نوزاد نیازمند ارزیابی فوری هستند عبارت اند از:
- حرکات ریتمیک و تکرارشونده که متوقف نمی شوند.
- سفتی یا شلی شدید بدن.
- کاهش سطح هوشیاری.
- مشکل تنفس یا کبودی.
- اختلال واضح در مکیدن و بلع.
- تشنج یا حرکات غیرطبیعی مکرر.
- از دست رفتن مهارت هایی که قبلاً وجود داشته اند.
در چنین مواردی، مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس ضروری است. تشخیص در نوزادان بر اساس معاینه، شرح حال تولد، آزمایش های متابولیک و بررسی های عصبی انجام می شود، نه بر اساس آزمون خانگی پارکینسون.
تشخیص خانگی پارکینسون
آزمایش خانگی قطعی برای تشخیص پارکینسون وجود ندارد. با این حال، خانواده می توانند نشانه ها را برای ارائه اطلاعات دقیق تر به پزشک ثبت کنند.
روشهای مفید در خانه
- ثبت تاریخ شروع هر علامت.
- ضبط ویدئوی کوتاه از راه رفتن، برخاستن از صندلی و چرخیدن.
- یادداشت زمان بروز لرزش و اینکه در حالت استراحت یا فعالیت رخ می دهد.
- مقایسه اندازه دستخط در هفته ها یا ماه های مختلف.
- ثبت تغییرات صدا، بلع، خواب، بویایی و اجابت مزاج.
- تهیه فهرست داروها، مکملها و زمان مصرف آن ها.
- یادداشت زمین خوردن، یخ زدگی پا یا دشواری در شروع حرکت.
آزمون هایی مانند کشیدن مارپیچ، لمس انگشت ها، شمارش سریع یا راه رفتن در خانه فقط برای ثبت تغییرات احتمالی مفیدند و نمی توانند بیماری را تأیید یا رد کنند. بهتر است فرد عمداً داروهای خود را قطع نکند یا برای آزمایش، دوز دارو را تغییر ندهد.
تشخیص پارکینسون با مراجعه به پزشک
اولین مراجعه می تواند به پزشک عمومی، متخصص داخلی یا متخصص مغز و اعصاب باشد. اگر علائم پیچیده باشند یا تشخیص روشن نباشد، ارجاع به متخصص اختلالات حرکتی ارزشمند است.
پزشک معمولاً درباره موارد زیر سؤال میپرسد:
- نخستین علامت چه زمانی شروع شد؟
- علائم در یک سمت بدن بیشتر است یا هر دو سمت؟
- لرزش هنگام استراحت ایجاد می شود یا فعالیت؟
- آیا راه رفتن، نوشتن، لباس پوشیدن یا صحبت کردن تغییر کرده است؟
- آیا بیمار زمین می خورد یا هنگام چرخیدن مکث می کند؟
- چه داروها و مکمل هایی مصرف می شود؟
- آیا در خانواده سابقه پارکینسون وجود دارد؟
- آیا کاهش بویایی، یبوست، اختلال خواب یا افسردگی وجود دارد؟
در معاینه، پزشک ممکن است از بیمار بخواهد راه برود، از صندلی بلند شود، انگشت ها را سریع حرکت دهد، دست خط بنویسد، دست ها را جلو نگه دارد و حرکات چرخشی یا ضربه ای انجام دهد. وضعیت چهره، صدا، قامت، تعادل، رفلکس ها و سفتی عضلات نیز ارزیابی می شود.
آزمایش های تشخیص پارکینسون
آزمایش خون
آزمایش خون معمولاً پارکینسون را تأیید نمی کند، اما برای کنار گذاشتن بیماری های مشابه درخواست می شود. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
- شمارش سلول های خون.
- قند و عملکرد کلیه و کبد.
- عملکرد تیروئید.
- سطح ویتامین B12.
- الکترولیتها.
- مس و سرولوپلاسمین در افراد جوان یا مشکوک به بیماری ویلسون.
- بررسی عفونت یا بیماریهای التهابی در شرایط خاص.
نتیجه طبیعی آزمایش خون به معنی رد یا تأیید پارکینسون نیست.
MRI و سی تی اسکن
MRI یا سی تی اسکن ساختار مغز را بررسی می کند و معمولاً خود پارکینسون را نشان نمی دهد. این تصویربرداری ها برای رد کردن سکته مغزی، تومور، هیدروسفالی، آسیب ساختاری یا برخی انواع پارکینسونیسم به کار می روند. MRI معمولاً نسبت به سی تی اسکن جزئیات بیشتری از مغز ارائه می دهد.
DaTscan یا اسکن انتقال دهنده دوپامین
DaTscan نوعی تصویربرداری SPECT است که عملکرد سیستم دوپامینرژیک را بررسی می کند. این آزمایش ممکن است به افتراق لرزش ضروری از برخی انواع پارکینسونیسم کمک کند، اما به تنهایی قادر نیست پارکینسون معمولی را از همه انواع پارکینسونیسم آتیپیک جدا کند.
نتیجه غیرطبیعی DaTscan می تواند کاهش عملکرد دوپامین را نشان دهد، اما الزاماً به معنای تشخیص قطعی پارکینسون نیست. نتیجه طبیعی نیز در مراحل بسیار اولیه ممکن است همه موارد بیماری را رد نکند. بیشتر بیماران با علائم و معاینه واضح، به DaTscan نیاز ندارند.
آزمایش مایع نخاعی و نمونه برداری پوست
در موارد مبهم، بعضی مراکز از بررسی آلفا-سینوکلئین در مایع نخاعی یا نمونه پوست استفاده می کنند. این آزمایش ها در حال توسعه هستند و ممکن است به روشن شدن تشخیص کمک کنند، اما برای همه بیماران در دسترس یا ضروری نیستند. نتیجه آن ها نیز باید در کنار شرح حال و معاینه تفسیرشود، نه بهعنوان جایگزین معاینه متخصص
تشخیص دارویی پارکینسون
گاهی پزشک برای بررسی پاسخ بیمار، درمان دوپامینی مانند لوودوپا را با دوز و مدت مناسب تجویز می کند. بهبود واضح کندی حرکت، سفتی یا لرزش می تواند از تشخیص پارکینسون حمایت کند.
با اینحال، پاسخ به دارو تشخیص قطعی نیست؛ زیرا برخی انواع دیگر پارکینسونیسم نیز ممکن است به دارو پاسخ دهند. مصرف مقدار کم دارو برای یک یا دو روز یا تغییر خودسرانه دوز، روش قابل اعتمادی برای آزمایش نیست. دارو باید فقط با نسخه و تحت نظر پزشک مصرف شود.
تشخیص افتراقی پارکینسون
پزشک باید پارکینسون را از بیماری ها و شرایط مشابه جدا کند. مهم ترین موارد عبارت اند از:
| بیماری یا وضعیت مشابه | نکته ای که در تشخیص بررسی می شود |
| لرزش ضروری | لرزش بیشتر هنگام استفاده از دست یا حفظ وضعیت ایجاد می شود |
| پارکینسونیسم دارویی | شروع علائم پس از مصرف برخی داروها و گاهی درگیری دوطرفه |
| سکته های مغزی متعدد | اختلال راه رفتن و علائم بیشتر در اندام های تحتانی |
| هیدروسفالی با فشار طبیعی | اختلال راه رفتن همراه با مشکلات ادراری و شناختی |
| آتروفی سیستم چندگانه | اختلال شدید و زودهنگام فشار خون، ادرار یا تعادل |
| فلج فوق هسته ای پیشرونده | افتادن زودهنگام و مشکل حرکت چشم ها |
| دمانس با اجسام لویی | نوسان شناختی، توهم و اختلال خواب در کنار علائم حرکتی |
| آرتروز و بیماری های مفصلی | درد و محدودیت مکانیکی بدون الگوی عصبی مشخص |
| نوروپاتی | بی حسی، گزگز و ضعف که ممکن است راه رفتن را تغییر دهد |
در سالمندان، نوروپاتی در سالمندان نیز می تواند موجب بی ثباتی، زمین خوردن و تغییر راه رفتن شود و باید از علائم حرکتی پارکینسون تفکیک شود.
چه زمانی برای تشخیص پارکینسون مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده لرزش مداوم، کند شدن تدریجی حرکات، سفتی یک طرفه، کوچک شدن دست خط، کاهش تاب خوردن یک دست، تغییر واضح راه رفتن یا زمین خوردن های بی دلیل، بهتر است برای ارزیابی پزشکی وقت بگیرید.
اگر علائم به طور ناگهانی ایجاد شده اند یا همراه با ضعف یک طرفه، اختلال تکلم، بیهوشی، تشنج، سردرد شدید، تب یا کاهش هوشیاری هستند، موضوع می تواند اورژانسی باشد و نباید به پارکینسون نسبت داده شود.
منابع معتبر خارجی:
- Mayo Clinic؛ تشخیص و درمان بیماری پارکینسونmayoclinic
- Parkinson’s Foundation؛ روشهای تشخیص پارکینسون
