پوکی استخوان پیست ؟
استخوان ها بر خلاف ظاهر محکمشان ، بافتی زنده هستند .سلول های استخوانی دائما در حال تخریب و بازسازی اند. در دوران کودکی و جوانی ، سرعت ساخت استخوان بیشتر از تخریب آن است ؛ به همین دلیل استخوان ها رشد می کنند و قوی تر می شوند .
از حدود 30 سالگی به بعد ، این تعادل کم کم تغییر می کند . اگر بدن نتواند به اندازه کافی استخوان جدید بسازد، تراکم استخوان کاهش پیدا می کند و استخوان ها شکننده تر می شوند . به این وضعیت پوکی استخوان گفته می شود.
این روند معمولا بدون درد و بدون علامت شروع می شود . به همین دلیل بسیاری از افراد ،تا زمان اولین شکستگی متوجه وجود این بیماری نمی شوند .
استخوان چگونه بازسازی می شود؟
بدن انسان یک سیستم هوشمند برای نگهداری استخوان ها دارد . دو گروه سلول دائما در حال فعالیت هستند :
- سلول هایی که استخوان های قدیمی را تجزیه می کنند .
- سلول هایی که استخوان جدید می سازند .
در یک بدن سالم ، این دو فرآیند با هم در تعادل هستند . اما اگر سرعت تخریب بیشتر از سرعت ساخت شود ، استخوان ها به مرور نازک تر و ضعیف تر خواهند شد .
به هین دلیل فقد مصرف کلسیم کافی نیست ؛ بدن برای ساخت استخوان به ویتامین D، پروتئین، منیزیم ، فسفر ، فعالیت بدنی و حتی خواب کافی هم نیاز دارد.
انواع پوکی استخوان
این بیماری فقد یک نوع ندارد و پزشکان آن را بر اساس علت ایجاد به دو گروه تقسیم می کنند .
1-پوکی استخوان اولیه
شایع ترین نوع بیماری هست و معمولا به افزایش سن و تغییرات هورمونی مربوط می شود
دو گروه بیشتر در معرض این نوع پوکی استخوان قرار دارند :
- خانم ها بعد از یائسگی
- سالمندان
کاهش هورمون استروژن در خانم ها بعد از یائسگی باعث می شود سرعت کاهش تراکم استخوان بیش تر شود .
2- پوکی استخوان ثانوئیه
در این حالت ، بیماری به دلیل یک مشکل زمینه ای ایجاد می شود . برای مثال :
- بیماری های تیروئیدی
- بیماری های کلیوی
- بعضی از بیملری های سیستم گوارشی
- بعضی دارو های ضد تشنج
- مصرف طولانی مدت دارو های کورتونی
در این افراد ، درمان بیماری زمینه ای نقش مهمی در حفظ سلامت استخوان ها دارد .
چه کسانی بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند ؟
همه افراد ممکن است در طول زندگی دچار کاهش تراکم استخوان شوند، اما بعضی عوامل احتمال آن را بیشتر می کنند .
مهم ترین عوامل خطر ابتلا به پوکی استخوان عبارت اند از :
افزایش سن
با بالا رفتن سن ،سرعت بازسازی استخوان کمتر می شود . به همین دلیل افراد بالای 50 سال ، باید توجه بیشتری به سلامت استخوان ها خود داشته باشند .
یائسگی
استروژن یکی از مهم ترین هورمون های محافظ استخوان است . کاهش این هورمون ها بعد از یائسگی باعث افزایش سرعت تحلیل استخوان می شود .
سابقه خانوادگی
بدن برای حفظ مقاومت استخوان ها به حرکت نیاز دارد . زندگی پشت میز نشینی و ورزش نکردن ، به مرور زمان باعث ایجاد پوکی استخوان می شود .
کمبود کلسیم و ویتامین D
اگر رژیم غذایی شما این و ماده مهم را تامین نکند ، بدن برای حفظ سطح کلسیم خون ، آن را از استخوان ها برداشت می کندد و باعث شکننده گی استخوان ها و پوکی استخوان ها می شود .
سیگار و الکل
مصرف دخانیات و نوشیدنی های الکلی روند بازسازی استخوان را مختل می کند و خطر شکستگی استخوان را افزایش می دهد .
لاغری بیش از حد
افرادی که شاخص توده بدنی پایینی دارند ، معمولا تراکم استخوان کم تری هم دارند .
بیشتر بخوانبید : عضله سازی سالمندان در خانه
علائم اولیه پوکی استخوان
یکی از دلایلی که این بیماری خطرناک محسوب می شود ، این است که در مراحل اولیه پوکی استخوان هیچ علامت مشخصی ندارد.
اما با پیشرفت بیماری پوکی استخوان ممکن است نشانه های زیر نمایان شود :
- کمر درد های مداوم
- کاهش قد نسبت به سال های قبل
- خمیده شدن ستون فقرات
- درد در ناحیه لگن
- شکسگی با ضربه های خفف و کم
اگر هر یک از این علائم را دارید بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا دچار مشکل نشوید .
شکستگی؛ برزرگترین عارضه پوکی استخوان
بزرگترین مشکل پوکی استخوان خود بیماری نیست ، بلکه شکستگی هایی هست که به دنبال این بیماری ایجاد می شوند .
در افراد مبتلا به پوکی استخوان ، حتی یک زمین خوردن ساده یا وسایل سنگین جا به جا کردن هم میتواند باعث شکستگی استخوان ها شود.
شایع ترین محل های شکستگی عبارت اند از :
- شانه
- لگن
- ستون فقرات
- مچ دست
- مچ پا
شکستگی لگن در سالمندان می تواند باعث بستری طولانی مدت ، عدم توانیی راه رفتن و افزایش مرگ و میر شود. به همین دلیل پیشگیری از این مشکل بسیار اهمیت دارد .
چه زمانی باید برای بررسی استخوان ها اقدام کنیم ؟
برخی تصور می کنند فقد زمانی باید به پزشک مراجعه کرد که دچار درد یا شکستگی شده باشند ،اما صحیح نیست .
اگر یکی از شرایط زیر را دارید ، بهتر است با پزشک برای جلوگیری از ایجاد پوکی استخوان مشورت کنید :
- مصرف طولانی مدت کورتون
- سن بالای 50 سال
- کمبود شدید ویتامین D
- وزن بسیار پایین
- کاهش قد
- بیماری های تیروئیدی یا کلیوی
روش های تشخیص پوکی استخوان
با چند آزمایش ساده میتوانید وضعیت استخوان های خود را بررسی کنید و در صورت نیاز درمان را قبل از بروز عارضه شروع کنید .
سنجش تراکم استخوان (DEXA Scan)
مهم ترین و دقیق ترین روش تشخیص پوکی استخوان ،سنجش تراکم استخوان است . در این آزمایش میزان تراکم استخوان های لگن و ستون فقرات اندازه گیری می شود .
این آزمایش :
- بدون درد
- نیاز به امادگی خاصی ندارد
- چند دقیقه طول می کشد.
آیا فقد آزمایش DEXA کافی است ؟
خیر ، گاهی کاهش تراکم استخوان به دلیل بیماری های دیگری یا کمبود مواد مغذی بوجود می آید. به همین دلیل پزشک آزمایش های دیگری را هم درخواست می کند :
- آزمایش ویتامینD
- آزمایش هورمون تیروئید و پاراتیروئید
- آزمایش فسفر خون و سطح کلسیم و..
این آزمایش ها کمک می کند تا علت کاهش تراکم استخوان را پیدا کند و درمانی مناسب برای بیماری را پیدا کنند .
درمان پوکی استخوان چگونه انجام می شود ؟
درمان پوکی استخوان برای همه افراد یکسان نیست ، پزشک با توجه به شرایط سن ، میزان کاهش تراکم استخوان ، سابقه شکستگی بیمار و بیماری های زمینه ای فرد بهترین روش درمان را انتخاب می کند .
هدف درمان پوکی استخوان فقد افزایش تراکم استخوان نبست؛ کاهش خطر شکستگی و حفظ کیفیت زندگی هم از هدف های درمان این بیماری است .
درمان دارویی
اگر احتمال شکستگی بالا باشد ،پزشک ممکن است داروهایی تجویز کند که روند تخریب استخوان را کاهش دهند یا ساخت استخوان جدید را تحریک کنند.
در مدت درمان باید دارو ها دقیقا طبق دستور پزشک مصرف شود. زیرا قطع خودسرانه یا مصرف نادرست دارو ها میتواند اثربخشی درمان را کاهش دهد.
همچنین ممکن است لازم باشد هر چند سال یک بار وضعیت استخوان ها دوباره بررسی شود تا پزشک درباره ادامه یا تغییر درمان تصمیم بگیرد.
پوکی استخوان در زنان
زنان بیشتر از مردان در معرض کاهش تراکم استخوان قرار دارند. علت اصلی این موضوع، کاهش هورمون استروژن پس از یائسگی است. این هورمون نقش مهمی در حفظ استحکام استخوانها دارد و کاهش آن باعث افزایش سرعت تحلیل استخوان میشود.
به همین دلیل، خانمها پس از یائسگی باید بیش از گذشته به تغذیه، فعالیت بدنی و انجام سنجش تراکم استخوان توجه کنند.
پوکی استخوان مردان
اگرچه این بیماری در مردان کمتر شایع است، اما نباید آن را نادیده گرفت. افزایش سن، مصرف سیگار، کمبود ویتامین D، مصرف طولانیمدت داروهای کورتونی و برخی بیماریهای هورمونی میتوانند خطر کاهش تراکم استخوان را در مردان نیز افزایش دهند.
پوکی استخوان در سالمندان
با افزایش سن، سرعت بازسازی استخوان کاهش پیدا میکند و عضلات نیز ضعیفتر میشوند. این موضوع احتمال زمین خوردن و شکستگی را بیشتر میکند.
برای سالمندان، پیشگیری از سقوط به اندازه درمان اهمیت دارد. استفاده از کفش مناسب، نور کافی در خانه، حذف فرشهای لغزنده و نصب دستگیره در سرویس بهداشتی میتواند خطر زمین خوردن را کاهش دهد.
نقش تغذیه در سلامت استخوان ها
تغذیه سالم یکی از مهم ترین پایه های حفظ استخوان های قوی است . استخوان فقد به کلسیم نیاز ندارد؛ بلکه مجموعه ای از ویتامین ها ، مواد معدنی و پروتئین ها در ساخت و بازسازی آن نقش دارد .
اگر رژیم غذایی متنوع و متعادلی داشته باشید، بدن مواد موردنیاز خود را راحتتر تأمین میکند.
بهترین مواد غذایی برای تقویت استخوان ها
لبنیات
شیر، ماست و پنیر از مهمترین منابع کلسیم هستند. مصرف متعادل لبنیات کمچرب میتواند به حفظ تراکم استخوان کمک کند.
ماهی های چرب
ماهی سالمون، ساردین و تن علاوه بر پروتئین، ویتامین D و اسیدهای چرب امگا ۳ نیز دارند که برای سلامت استخوانها مفید هستند.
سبزیجات
بروکلی، کلم پیچ، اسفناج و سایر سبزیجات سبز حاوی کلسیم، منیزیم و ویتامین K هستند که در استحکام استخوان نقش دارند.
مغز ها و دانه ها
بادام، گردو، کنجد و تخمه کدو منابع خوبی از منیزیم، فسفر و چربیهای مفید محسوب میشوند.
حبوبات
عدس، نخود و لوبیا علاوه بر پروتئین گیاهی، مواد معدنی ارزشمندی دارند که به سلامت استخوانها کمک میکنند.
میوه ها
پرتقال، کیوی، توتفرنگی و سایر میوههای سرشار از ویتامین C در تولید کلاژن نقش دارند. کلاژن یکی از اجزای اصلی ساختار استخوان است.
بهترین ورزشها برای پیشگیری از پوکی استخوان
یکی از بهترین کارهایی که میتوانید برای استخوانهای خود انجام دهید، ورزش منظم است. زمانی که عضلات و استخوانها تحت فشار کنترلشده قرار میگیرند، بدن برای سازگاری با این فشار، استخوانهای محکمتری میسازد.
البته منظور از ورزش، انجام تمرینات سنگین و حرفهای نیست. حتی فعالیتهای ساده و منظم هم میتوانند تأثیر قابل توجهی داشته باشند.
پیاده روی
پیادهروی یکی از سادهترین و در دسترسترین ورزشها برای حفظ سلامت استخوان است. روزانه ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پیادهروی با سرعت مناسب میتواند به تقویت استخوانهای پا، لگن و ستون فقرات کمک کند.
تمرینات قدرتی
کار با دمبل های سبک ،کش های ورزشی یا دستگاه های بدنسازی باعث تقویت عضلات و افزایش فشار مفید روی استخوانها میشود. این تمرینات بهتر است دو تا سه روز در هفته و با برنامهای متناسب با شرایط جسمانی انجام شوند.
امروزه دستگاههای تمرینی BFR بهدلیل امکان تقویت عضلات با فشار کم، بهعنوان گزینهای امیدوارکننده برای افراد مبتلا به پوکی استخوان مطرح هستند
تمرینات تعادلی
بخش زیادی از شکستگیها به دلیل زمین خوردن اتفاق میافتد. ورزشهایی مانند تایچی، یوگا و تمرینات تعادلی، هماهنگی بدن را افزایش میدهند و احتمال افتادن را کاهش میدهند.
چگونه از پوکی استخوان پیشگیری کنیم ؟
پیشگیری از این بیماری از دوران کودکی آغاز می شود، اما هیچوقت برای شروع دیر نیست. حتی اگر سن شمابالاست ، تغییر چند عادت روزانه میتواند به حفظ سلامت استخوانها کمک کند.
مهمترین راهکارهای پیشگیری عبارتاند از:
- رژیم غذایی متعادل و سرشار از کلسیم
- دریافت ویتامین D کافی
- انجام ورزش منظم
- حفظ وزن مناسب
- ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل
- خواب کافی و باکیفیت
- انجام آزمایشهای دورهای در افراد پرخطر
- درمان بیماریهای زمینهای که روی استخوان اثر میگذارند
عوارض پوکی استخوان
اگر این بیماری درمان نشود، ممکن است عوارض مختلفی ایجاد کند که بعضی از آنها کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار میدهند.
مهمترین عوارض عبارتاند از:
شکستگی لگن
یکی از جدیترین عوارض است که در بسیاری از سالمندان نیاز به جراحی و دوره توانبخشی طولانی دارد.
شکستگی مهره های ستون فقرات
این شکستگیها ممکن است باعث کمردرد مزمن، کاهش قد و خمیدگی ستون فقرات شوند.
کاهش توانایی انجام فعالیتهای روزمره
شکستگی ناشی از کاهش تراکم استخوان میتواندد انجا کار های ساده مانند راه رفتن، لباس پوشیدن یا بالا رفتن از پلهها را دشوار کنند.
کاهش کیفیت زندگی
درد، محدودیت حرکتی و وابستگی به دیگران از پیامدهایی هستند که میتوانند زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند.
آیا پوکی استخوان درمان قطعی دارد ؟
در حال حاظر درمانی که بتواند پوکی استخوان را به طور کامل از بین ببرد وجود ندارد ، اما با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتوان روند پیشرفت آن را تا حد زیادی کنترل کرد.
بسیاری از افرادی که برنامه درمانی خود را بهدرستی دنبال میکنند، سالها بدون شکستگی و با کیفیت زندگی مناسب به فعالیتهای روزمره خود ادامه میدهند.
اشتباهات رایج درباره سلامت استخوان
برخی باورهای اشتباه باعث میشوند افراد دیرتر برای پیشگیری یا درمان اقدام کنند. چند نمونه از این باورها عبارتاند از:
فقط سالمندان دچار این مشکل میشوند :در حالی که کاهش تراکم استخوان ممکن است از میانسالی یا حتی زودتر آغاز شود.
اگر درد ندارم، یعنی استخوانهایم سالم هستند: این بیماری معمولاً تا زمان شکستگی علامت مشخصی ندارد.
فقط خوردن شیر کافی است :سلامت استخوان به ورزش، ویتامین D، پروتئین و سبک زندگی سالم هم وابسته است.
مکمل کلسیم برای همه ضروری است :مصرف مکمل باید با نظر پزشک انجام شود.
منبع مقاله :NIAMS
