پوکی استخوان در زنان معمولا سال ها بدون علامت پیش می رود و ممکن است اولین نشانه آن شکستگی مچ دست ،مهره های ستون فقرات یا لگن باشد .خطر بیماری با افزایش سن بیشتر می شود ، اما این مشکل فقد مخصوص سالمندان نیست . تغییرات هورمونی ، به ویژه کاهش استروژن در حوالی یائسگی ، بعضی بیماری ها ، داروها ، کمبود مواد مغذی و کم تحرکی می توانند روند کاهش استحکام استخوان را سریع تر کنند . شناخت عوامل خطر و زمان مناسب برای بررسی تراکم استخوان اهمیت زیادی دارد .
چرا پوکی استخوان در زنان شایعتر است؟
پوکی استخوان در زنان با ترکیبی از عوامل هورمونی ، ژنتیکی و سبک زندگی ارتباط دارد . زنان به طور متوسط توده استخوانی اولیه کمتری نسبت به مردان دارند و پس از یائسگی با افت استروژن ،سرعت تحلیل استخوان افزایش پیدا می کند . بخش مهمی از کاهش استخوان در سال های نزدیک به یائسگی رخ می دهد ؛ بنابراین سلامت استخوان باید قبل از سالمندی مورد توجه قرار گیرد . البته سن تنها عامل نیست و سابقه خانوادگی ، وزن پایین ، نداشتن تغذیه مناسب و برخی بیماری ها نیز خطر را افزایش می دهند.
مهمترین علت پوکی استخوان در زنان چیست؟
مهم ترین عامل اختصاصی زنان ، کاهش استروژن است . این هورمون به حفظ تعادل بین ساخت و برداشت استخوان کمک می کند. با نزدیک شدن به یائسگی و کاهش فعالیت تخمدان ها ، تحلیل استخوان می تواند سرعت بیشتری بگیرد.
با این حال ، پوکی استخوان در زنان همیشه نتیجه یائسگی نیست . یائسگی زودرس ، قطع قاعدگی به دلیل برخی اختلالات هورمونی یا ورزش شدید ، بیماری های تیروئیدی و پاراتیروئیدی ، بیماری های گوارشی و اختلال جذب ، بیماری های التهابی ، برخی سرطان ها و مصرف طولانی مدت کورتون نیز می توانند در کاهش تراکم استخوان نقش داشته باشد.
بیشتر بخوانید :فرق روماتیسم با پوکی استخوان
آیا بارداری و شیردهی باعث پوکی استخوان میشود؟
در دوران بارداری و شیردهی، نیاز بدن به کلسیم افزایش پیدا میکند. بدن مادر سازوکارهایی برای تأمین کلسیم مورد نیاز جنین و شیر دارد و در اغلب زنان این تغییرات به معنای ابتلا به پوکی استخوان دائمی نیست.
با این حال، نوع بسیار نادری از کاهش شدید تراکم استخوان ممکن است در اواخر بارداری یا دوران شیردهی رخ دهد که مرتبط با پوکی استخوان در بارداری است .
اگر زنی در دوران بارداری یا شیردهی دچار کمردرد شدید و ناگهانی یا شکستگی غیرمعمول شود، باید موضوع را جدی بگیرد و برای بررسی پزشکی اقدام کند.
پوکی استخوان در زنان جوان؛ آیا باید نگران بود؟
بله. یائسگی زودرس، کمبود وزن شدید، اختلالات خوردن، قطع طولانیمدت قاعدگی، بعضی بیماریهای مزمن و مصرف برخی داروها میتوانند زنان جوان را نیز در معرض کاهش تراکم استخوان قرار دهند.
در زنان پیش از یائسگی، تفسیر تراکم استخوان با زنان یائسه یکسان نیست و Z-score اهمیت بیشتری دارد؛ پایین بودن تراکم بهتنهایی تشخیص قطعی نیست و سابقه شکستگی و علل ثانویه باید بررسی شوند.
علائم پوکی استخوان در زنان چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای پوکی استخوان در زنان این است که در مراحل اولیه معمولاً علامت مشخصی ندارد. درد استخوانی مداوم را نباید خودکار نشانه پوکی استخوان دانست. علائم معمولاً زمانی ظاهر میشوند که شکستگی یا تغییرات ساختاری ایجاد شده باشد.
شکستگی با ضربه خفیف ، درد ناگهانی یا مداوم کمر ، کاهش قد و ایجاد حالت خمیده در ستون فقرات نیازمند بررسی پزشکی هستند .شکستگیهای مرتبط با استخوان ضعیف بیشتر در لگن،ستون فقرات و مچ دست دیده می شوند.
بیشتر بدانید : پوکی استخوان در لگن
پوکی استخوان در زنان بعد از یائسگی
پوکی استخوان در زنان بعد از یائسگی اهمیت ویژهای دارد، زیرا افت استروژن میتواند روند از دست رفتن استخوان را تشدید کند. همه زنان یائسه الزاماً مبتلا نمیشوند و یائسگی بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست.
سابقه شکستگی، سابقه خانوادگی شکستگی لگن، وزن پایین، سیگار، مصرف زیاد الکل، کمتحرکی، برخی بیماریها و داروهای مؤثر بر استخوان میتوانند خطر را بیشتر کنند. بنابراین ارزیابی باید بر اساس مجموعه عوامل خطر انجام شود.
تشخیص پوکی استخوان در زنان چگونه است؟
مهمترین روش اندازهگیری تراکم استخوان، اسکن DXA است. این آزمایش معمولاً تراکم استخوان لگن و ستون فقرات را اندازهگیری میکند و برای تشخیص و پیگیری درمان کاربرد دارد.
بر اساس توصیه USPSTF، غربالگری تراکم استخوان برای زنان ۶۵ ساله و بالاتر توصیه میشود و زنان یائسه زیر ۶۵ سال که در معرض خطر بیشتری هستند نیز باید بر اساس ارزیابی خطر بررسی شوند. نتیجه آزمایش باید در کنار سن، سابقه شکستگی، داروها و سایر عوامل خطر تفسیر شود.
تغذیه مناسب برای سلامت استخوان زنان
تغذیه مناسب برای پوکی استخوان در زنان اهمیت زیادی دارد. رژیم غذایی باید پروتئین کافی و منابع مناسب کلسیم و ویتامین D داشته باشد. لبنیات، ماهیهای دارای استخوان خوراکی، برخی سبزیجات و غذاهای غنیشده میتوانند به تأمین مواد مورد نیاز کمک کنند.
مکمل ها برای همه افراد یکسان نیستند و مصرف دوز های بالا بدون ارزیابی متخصص توصیه نمی شود . نیاز غذایی به سن، رژیم غذایی، وضعیت ویتامین D و شرایط پزشکی بستگی دارد.
بهترین ورزش برای پوکی استخوان در زنان چیست؟
ورزش منظم می تواند به حفظ قدرت عضلات ، تعادل و سلامت استخوان کمک کند و در کاهش خطر زمین خوردن نیز نقش داشته باشد .
نمونه ای از ورزش برای پوکی استخوان:
- پیادهروی
- تمرینات قدرتی
- تمرینات تعادلی
- بالا رفتن از پله
- تمرینات تقویت عضلات پا و لگن
میتوانند در برنامه فعالیت بدنی قرار بگیرند.
آیا پوکی استخوان در زنان قابل درمان است؟
بله . درمان به شدت بیماری و میزان خطر شکستگی بستگی دارد .
در برخی افراد ،اصلاح سبک زندگی ، تغذیه نامتناسب ، فعالیت بدنی ، کنترل عوامل خطر بخش اصلی مراقبت است . در افرادی که خطر شکستگی بالاتری دارند ، پزشک ممکن است داروهای اختصاصی پوکی استخوان را تجویز کند .
در زنان یائسه ، درمان های هورمونی نیز در شرایط خاص ممکن است مطرح شوند ، اما برای همه زنان مناسب نیستند و باید مزایا و خطرات آنها به صورت فردی بررسی شود.
درمان پوکی استخوان در زنان؛ از سبک زندگی تا دارو
مدیریت پوکی استخوان در زنان باید بر اساس خطر شکستگی انجام شود .اصلاح تغذیه ، فعالیت بدنی ، پیشگیری از زمین خوردن و درمان عوامل زمینه ای پایه های مهم مراقبت هستند .
در افرادی که خطر شکستگی بالاست، پزشک ممکن است داروهای ضدپوکی استخوان تجویز کند. انتخاب دارو به سن، وضعیت یائسگی، سابقه شکستگی، بیماریهای همراه و سایر عوامل بستگی دارد.
هورمون درمانی نیز در شرایط خاص می تواند برای برخی زنان یائسه مطرح شود ،اما برای همه مناسب نیست و باید مزایا و خطرات آن به صورت فردی بررسی شود . هیچ دارویی را نباید خودسرانه شوع یا قطع کرد.
چه زمانی برای بررسی پوکی استخوان اقدام کنیم؟
شکستگی با ضربه خفیف ، یائسگی زودرس ، مصرف طولانی مدت کورتون ، وزن پایین ، سابقه خانوادگی ،شکستگی لگن یا بیماری های موثر بر استخوان و استخوان درد بعد از شیمی درمانی از دلایلی هستند که مشورت پزشکی و ارزیابی خطر را مهم تر می کنند.
کلام اخر
پوکی استخوان در زنان ، بیماری ای قابل پیشگیری و قابل مدیریت است ، ولی تنها علت نیست . تغذیه کافی ، فعالیت بدنی ، شناسایی عوامل خطر و انجام DXA در افراد واجد شرایط می تواند به تشخیص زودتر و کاهش خطر شکستگی کمک کند .اگر عوامل خطری دارید یا شکستگی غیر عادی داشته اید ، بررسی پزشکی را به تاخیر نیندازید .
منبع مقاله :Osteoporosis in Females
