روماتیسم مفصلی در سالمندان یا آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis – RA) یک بیماری خودایمنی مزمن و التهابی است که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت های سالم مفاصل حمله می کند.
برخلاف آرتروز که ناشی از ساییدگی مفاصل است، روماتیسم مفصلی در سالمندان یک بیماری سیستمیک است که می تواند علاوه بر مفاصل، اندام های دیگری مانند قلب، ریهها و چشمها را تحت تأثیر قرارداده و همچنین میتواند باعث عارضه هایی مثل کم تحرکی در سالمندان یا نوروپاتی در سالمندان شود.
شناخت علل، علائم، روش های تشخیص می تواند به شناسایی زودتر روماتیسم مفصلی در سالمندان کمک کند و مانع از نسبت دادن هر نوع درد مفصلی به افزایش سن شود.
روماتیسم مفصلی در سالمندان چیست؟
روماتیسم مفصلی یا( Rheumatoid Arthritis) یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای مفصل حمله می کند.
برخلاف تصور رایج، روماتیسم مفصلی فقط یک بیماری مربوط به سالمندان نیست و می تواند در سنین مختلف ایجاد شود؛ با این حال، افزایش سن یکی از عوامل مرتبط با افزایش احتمال ابتلاست.
در روماتیسم مفصلی در سالمندان معمولاً چند مفصل به صورت هم زمان درگیر می شوند. مفاصل کوچک دست ها، مچ دست و پاها از محل های شایع درگیری هستند، اما زانو، آرنج، شانه و برخی مفاصل دیگر نیز ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند.
روماتیسم مفصلی در سالمندان (Elderly-Onset Rheumatoid Arthritis – EORA) به مواردی اطلاق می شود که علائم بیماری برای اولین بار پس از ۶۰ سالگی ظاهرشود.
این نوع روماتیسم با روماتیسم در جوانان تفاوت هایی دارد :
روماتیسم مفصلی در سالمندان (EORA) | روماتیسم مفصلی در جوانان (YORA) | ویژگی |
برابر بین مردان و زنان | بیشتر در زنان | توزیع جنسیتی |
درگیری مفاصل بزرگ تر | درگیری مفاصل کوچک | مفاصل درگیر |
ناگهانی تر و حادتر | تدریجی تر | شروع بیماری |
تب، کاهش وزن و خستگی شدید | علائم سیستمیک برجسته | علائم سیستمیک |
الگوی شبه پلی میالژی روماتیکا و درگیری شانهها | الگوی کلاسیک درگیری مفاصل کوچک | الگوی کلی درگیری |
روماتیسم مفصلی در سالمندان خطرناک تر از جوانان است چرا که اگر سالمندان درگیر خشکی یا تورم در مفاصل شوند درصد ابتلا به عارضه هایی مانند :زوال عقل در سالمندان بر اثر کم تحرکی ، نوروپاتی دیابتی در سالمندان و زخم بستر در سالمندان بالا میرود.
علل روماتیسم مفصلی در سالمندان چیست؟
از علل روماتیسم مفصلی در سالمندان هنوز به طور کامل مشخص نشده است. پژوهش ها نشان می دهند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و عوامل مرتبط با سیستم ایمنی می تواند در ایجاد بیماری نقش داشته باشد.
البته وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی فرد به بیماری نیست.مهم ترین عوامل عبارت اند از:
عوامل غیرقابل تغییر:
– سن
– جنسیت
– سابقه خانوادگی
– ژنتیک
عوامل قابل تغییر و سبک زندگی:
– سیگار کشیدن
– چاقی و اضافه وزن
– رژیم غذایی نامناسب
– بیماری های لثه (پریودنتیت)
-کمبود D ویتامین
علائم روماتیسم مفصلی در سالمندان چیست؟
علائم روماتیسم مفصلی در سالمندان در برخی افراد به تدریج و یا با شدت بیشتری بروز کنند. مهم است که علائم را در کنار یکدیگر بررسی کنیم، زیرا هیچ علامت منفردی به تنهایی تشخیص روماتیسم مفصلی در سالمندان را قطعی نمی کند.
همچنین علائم این بیماری شبیه به پوکی استخوان است اما برای شفاف سازی مقاله فرق بین روماتیسم و پوکی استخوان را مطالعه کنید .
شناخت علائم روماتیسم مفصلی در سالمندان برای تشخیص زودهنگام حیاتی است.
علائم مفصلی روماتیسم مفصلی :
– درد و تورم مفاصل: معمولاً در مفاصل کوچک دست، مچ، زانو و مچ پا.
– خشکی صبحگاهی: خشکی مفاصل که بیش از ۳۰ دقیقه تا چند ساعت پس از بیدار شدن ادامه دارد.
– تقارن علائم: معمولاً مفاصل مشابه در دو طرف بدن درگیر می شوند.
– گرمی و قرمزی مفاصل: مفاصل متورم ممکن است گرم و قرمز باشند.
علائم عمومی و سیستمیک روماتیسم مفصلی :
– خستگی شدید
– تب خفیف
– کاهش وزن ناخواسته
– افسردگی و اضطراب
علائم خاص روماتیسم مفصلی :
– درد شانه و لگن (شبیه پولی میالژیا روماتیکا)
– مشکلات تعادلی و افزایش خطر زمین خوردن
– اختلالات شناختی و حافظه
– بی اختیاری در ادرار و مدفوع
عوارض روماتیسم مفصلی در سالمندان چیست؟
در صورت ادامه التهاب و عدم درمان، روماتیسم مفصلی در سالمندان با اسیب رساندن به ساختار مفاصل ، عملکرد حرکتی سالمند را مختل میکند
از مهمترین عوارض احتمالی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- آسیب و تخریب تدریجی مفاصل:این روند در سالمندان ممکن است باعث درد، محدودیت حرکتی و کاهش کیفیت زندگی شود.
- تغییر شکل مفاصل:تغییر شکل مفاصل یکی از عوارض مهم روماتیسم مفصلی در سالمندان است.
- ضعف عملکرد دست ها:درد، تورم و خشکی مفاصل می تواند قدرت و دامنه حرکتی دستها را کاهش دهد و انجام فعالیت های روزمره را دشوار کند.
- دشواری در راه رفتن: در سالمندان، این مشکل ممکن است توانایی راه رفتن و حفظ تعادل را کاهش داده و وابستگی به دیگران را بیشتر کند.
- مشکلات مربوط به ریه: در برخی افراد می تواند ریه ها و بافت اطراف آن ها را نیز درگیر کند و مشکلاتی مانند التهاب یا تنگی نفس ایجاد شود.
- مشکلات قلبی عروقی:التهاب مزمن ناشی از روماتیسم مفصلی می تواند خطر برخی بیماری های قلبی عروقی را افزایش دهد.
- خشکی چشم و دهان:برخی سالمندان مبتلا به روماتیسم مفصلی ممکن است دچار خشکی چشم و دهان شوند.
- درگیری برخی بافت های اطراف عروق یا اعصاب:التهاب ناشی از بیماری گاهی می تواند بافت های اطراف عروق و اعصاب را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین روماتیسم مفصلی در سالمندان نباید صرفاً یک درد ساده مفصلی در نظر گرفته شود، به خصوص زمانی که درد همراه با تورم، خشکی طولانی مدت یا علائم عمومی بدن باشد.
تشخیص روماتیسم مفصلی در سالمندان چگونه است؟
تشخیص روماتیسم مفصلی در سالمندان بر اساس یک آزمایش واحد انجام نمی شود. پزشک مجموعه ای از اطلاعات شامل: شرح حال، معاینه فیزیکی، آزمایش های خون و بررسی های تصویربرداری را در کنار یکدیگر قرار می دهد.
۱. بررسی سابقه پزشکی
پزشک با سوال هایی مانند: زمان شروع درد، مفاصل و اندام های درگیر، مدت خشکی مفاصل، تورم، شدت علائم و تغییرات آنها شروع میکند.در صورت وجود علائم وایجاد شک ،پزشک وارد مراحل بعدی تشخیص میشود.
همچنین سابقه خانوادگی بیماری های مفصلی و بیماری های زمینه ای فرد مورد بررسی قرار می گیرد.
۲. معاینه فیزیکی
در معاینه فیزیکی ، پزشک مفاصل را از نظر: تورم ، حساسیت وگرمی و سردی ، دامنه حرکتی وقدرت عضلانی و همچنین الگوی درگیری مفاصل سالمند را بررسی می کند.
۳. آزمایش های خون
برخی آزمایش های خونی می توانند در تشخیص روماتیسم مفصلی در سالمندان کمک کننده باشند. از جمله آزمایش هایی که پزشک ممکن است درخواست کند:
| کاربرد کلی | آزمایش |
| بررسی وجود یک نوع آنتی بادی مرتبط با بیماری | فاکتور روماتوئید (RF) |
| کمک به ارزیابی احتمال روماتیسم مفصلی | آنتی بادی Anti-CCP |
| بررسی میزان التهاب در بدن | CRP |
| ارزیابی وجود التهاب | ESR |
| بررسی وضعیت سلول های خونی و کم خونی | شمارش کامل سلول های خون |
نکته مهم این است که مثبت یا منفی بودن یک آزمایش به تنهایی برای تأیید یا رد بیماری کافی نیست. برخی افراد مبتلا ممکن است نتیجه بعضی آزمایش ها را طبیعی داشته باشند و از طرف دیگر، مثبت شدن برخی آزمایش ها الزاماً به معنای ابتلای قطعی نیست.
۴. تصویربرداری از مفاصل
در مراحل اولیه، ممکن است تغییرات بیماری در عکس ساده هنوز قابل مشاهده نباشد. در چنین شرایطی، سونوگرافی یا MRI می تواند اطلاعات بیشتری درباره التهاب ، تغییرات مفصل و درجه بیماری ارائه دهد.
تشخیص خانگی روماتیسم مفصلی در سالمندان
اگرچه تشخیص قطعی روماتیسم مفصلی در سالمندان فقط توسط پزشک امکان پذیر است، اما برخی نشانه ها و تست های ساده خانگی می توانند هشداردهنده باشند.
تست مشت کردن دست، تست راه رفتن ، بررسی تقارن ، اندازه گیری مدت خشکی صبحگاهی و بررسی تب خفیف و خستگی از تست های خانگی برای تشخیص ابتلا به روماتیسم مفصلی در سالمندان میباشد.
روماتیسم مفصلی بیشتر کدام مفاصل را درگیر میکند؟
روماتیسم مفصلی می تواند مفاصل مختلف بدن را درگیر کند، اما برخی مفاصل بیشتر تحت تأثیر قرار می گیرند.
در روماتیسم مفصلی در سالمندان معمولاً مفاصل زیر اهمیت بیشتری دارند:
- مفاصل کوچک دست ها
- مچ دست
- مفاصل انگشتان پا
- مچ پا
- زانو
- آرنج
- شانه
درگیری متقارن نیز یکی از الگوهای شناخته شده بیماری است؛ یعنی ممکن است علائم در مفاصل مشابه در دو طرف بدن دیده شوند.
منابع:
مؤسسه ملی آرتریت و بیماریهای عضلانیاسکلتی و پوستی آمریکا
