پوکی استخوان در بارداری چیست ؟
پوکی استخوان در بارداری و ماههای بعد از زایمان معمولاً با پوکی استخوان در شیردهی شناخته میشود.
این مشکل میتواند با شکستگیهای ناشی از ضربههای خیلی خفیف، بهخصوص در مهرههای ستون فقرات، خودش را نشان دهد. البته کاهش تراکم استخوان در بارداری همیشه به معنی بیماری نیست؛ بدن مادر در این دوران بهطور طبیعی دچار تغییراتی در متابولیسم استخوان میشود و در بیشتر افراد این تغییرات برگشتپذیر هستند.
علل های استخوان درد در بارداری چیست؟
بارداری با تغییرات زیادی در بدن همراه است؛ از افزایش وزن و تغییرات هورمونی گرفته تا تغییر فرم بدن و فشار بیشتر روی عضلات و مفاصل. به همین دلیل، بسیاری از مادران در این دوران با دردهای مختلفی در کمر، لگن، پاها یا سایر قسمتهای بدن روبهرو میشوند. استخوان درد در بارداری یکی از مشکلاتی است که ممکن است باعث نگرانی مادر شود، بهخصوص زمانی که درد شدید یا مداوم باشد.
مهم ترین علل ها عبارت اند از :
- افزایش وزن بدن
- کمبود کلسیم و ویتامین D
- فعالیت بدنی نامتناسب
- پوکی استخوان مرتبط به بارداری
- تغییرات هورمونی
چرا در بارداری، بدن درد و استخوان درد می گیریم ؟
یکی از دلایل اصلی درد استخوان در بارداری، تغییرات طبیعی بدن است. با رشد جنین، وزن مادر بیشتر می شود و مرکز ثقل بدن به سمت جلو می رود و مادر برای حفظ تعادل، وضعیت بدن و نحوه راه رفتن خود را تغییر میدهد. در نتیجه عضلات کمر ،پا ها و لگن بیشتر از حالت عادی کار می کنند.
از طرفی، هورمون های بارداری باعث شل تر شدن بعضی از رباط ها و مفاصل می شوند تا بدن برای زایمان آماده شود. این تغییر می تواند در بعضی افراد باعث احساس درد یا ناپایداری در ناحیه کمر و لگن می شود.
بنابراین اگر گاهی بعد از یک روز خسته کننده و طولانی احساس می کنید کمر درد ، یا لگن و پا های شما درد گرفته است ، لزوما به معنی مشکل از استخوان ها نیست.
بیشتر بخوانید : ورم در بارداری نشانه چیست ؟
استخوان درد در بارداری بیشتر کدام قسمت ها را درگیر می کند ؟
محل درد تا حدی میتواند سرنخ خوبی درباره علت آن بدهد. البته تشخیص قطعی فقط با توجه به محل درد امکانپذیر نیست.
کمر
کمردرد یکی از شایعترین مشکلات دوران بارداری است. بزرگ شدن شکم، تغییر فرم ایستادن و افزایش فشار روی عضلات و مفاصل میتواند باعث ایجاد یا تشدید آن شود.
لگن
درد لگن ممکن است به دلیل تغییرات مفصلهای لگنی و فشار بیشتر روی این ناحیه ایجاد شود. این درد گاهی هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا غلت زدن در تخت بیشتر احساس میشود.
پاها و زانوها
افزایش وزن و تغییر نحوه راه رفتن میتواند فشار بیشتری روی پاها و زانوها وارد کند. گرفتگی عضلات پا هم در بارداری نسبتاً شایع است و ممکن است فرد آن را با درد استخوان اشتباه بگیرد.
دندهها
در ماههای آخر، بزرگ شدن رحم و تغییر وضعیت اندامهای داخلی میتواند باعث احساس فشار یا درد در اطراف دندهها شود. این نوع درد هم لزوماً از خود استخوان نیست.
پوکی استخوان در بارداری چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص این بیماری فقط بر اساس علائم انجام نمیشود. پزشک ابتدا سابقه پزشکی، تغذیه، داروهای مصرفی، سابقه شکستگی و عوامل خطر را بررسی میکند.در صورت نیاز ممکن است آزمایش خون برای بررسی عواملی مثل ویتامین D، کلسیم و سایر علل احتمالی کاهش تراکم استخوان درخواست شود.
اگر احتمال شکستگی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است از روشهای تصویربرداری مناسب استفاده کند. انتخاب روش تصویربرداری در دوران بارداری باید با توجه به شرایط مادر و جنین و زیر نظر پزشک انجام شود.
در بعضی شرایط نیز سنجش تراکم استخوان برای ارزیابی وضعیت استخوانها مورد استفاده قرار میگیرد. نکته مهم این است که آزمایشها باید بر اساس علائم و شرایط فرد انتخاب شوند، نه صرفاً برای اطمینان خاطر.
نقش کلسیم و ویتامین D در سلامت استخوان
کلسیم یکی از مواد معدنی اصلی برای ساختار استخوان است و ویتامین D هم در جذب و تنظیم کلسیم نقش مهمی دارد.به همین دلیل، دریافت کافی مواد مغذی در دوران بارداری و شیردهی اهمیت دارد. منابع غذایی کلسیم شامل لبنیات و برخی مواد غذایی غنیشده هستند و دریافت ویتامین D نیز باید مطابق نیاز بدن و نظر پزشک باشد.
اما یک نکته مهم را فراموش نکنید: مصرف خودسرانه مقدار زیادی مکمل کلسیم یا ویتامین D راه پیشگیری از پوکی استخوان نیست. اگر احتمال کمبود وجود داشته باشد، بهتر است میزان نیاز و نوع مکمل با نظر پزشک یا متخصص تغذیه مشخص شود.
تفاوت درد طبیعی با استخوان درد در بارداری چیست؟
دردهای معمول بارداری اغلب با فعالیت، ایستادن طولانی یا تغییر وضعیت بدن بیشتر میشوند و ممکن است با استراحت و اصلاح وضعیت بدن کاهش پیدا کنند.برای مثال، درد خفیف کمر یا لگن که بعد از یک روز فعالیت بیشتر میشود، معمولاً با تغییرات طبیعی بارداری ارتباط دارد.
دردهای طبیعی بارداری چه ویژگیهایی دارند؟
- خفیف تا متوسط هستند.
- با استراحت، تغییر وضعیت بدن یا کاهش فعالیت بهتر میشوند.
- بیشتر در کمر، لگن، پاها و مفاصل احساس میشوند.
- با رشد جنین و افزایش وزن بدن ممکن است بیشتر شوند.
- معمولاً با علائم هشداردهنده دیگری همراه نیستند.
اما درد شدید، ناگهانی یا رو به افزایش، درد شبانهای که خواب را مختل میکند، درد همراه با ضعف یا بیحسی، یا درد پس از یک ضربه کوچک باید جدیتر بررسی شود.اگر درد همراه با تب، خونریزی، انقباضهای منظم، درد شدید شکمی یا سایر علائم غیرطبیعی باشد، مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تشخیص پوکی استخوان در بارداری چگونه انجام میشود؟
اگر پزشک به کاهش تراکم استخوان یا شکستگی مشکوک باشد، ابتدا شرح حال و معاینه انجام میشود. بسته به شرایط مادر، ممکن است آزمایش خون برای بررسی وضعیت کلسیم، ویتامین D و سایر عوامل مؤثر درخواست شود. بسیاری از دردهای کمر، لگن و استخوانها در این دوران میتوانند به دلیل تغییرات طبیعی بدن ایجاد شوند
تصمیمگیری درباره تصویربرداری نیز باید با توجه به مرحله بارداری و شرایط مادر و جنین انجام شود. به همین دلیل، انجام هر نوع تصویربرداری یا آزمایش بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.در موارد مشکوک، پزشک ممکن است بیمار را به متخصص زنان، غدد، روماتولوژی یا متخصص مربوط به بیماریهای استخوان ارجاع دهد تا علت دقیق درد مشخص شود
آزمایش های بیشتر استخوان درد در بارداری در صورت نیاز:
- بررسی علائم و سابقه پزشکی
- آزمایش خون
- سنجش تراکم استخوان
- تصویربرداری در صورت شک به شکستگی
برای کاهش درد استخوان در بارداری چه کار کنیم؟
اگر پزشک علت خاصی برای درد پیدا نکرده و درد مربوط به تغییرات معمول بارداری باشد، چند کار ساده میتواند کمک کند:
- از نشستن یا ایستادن طولانیمدت در یک وضعیت خودداری کنید.
- هنگام خواب از وضعیت راحت و حمایت مناسب برای کمر و پاها استفاده کنید.
- کفش راحت و مناسب بپوشید.
- فعالیت بدنی مناسب بارداری را، در صورت تأیید پزشک، ادامه دهید.
- تغذیه متعادل داشته باشید و منابع غذایی کلسیم و پروتئین را در رژیم خود قرار دهید.
- برای مصرف مکمل کلسیم یا ویتامین D ابتدا با پزشک مشورت کنید.
- اگر فعالیتی باعث تشدید درد میشود، آن را متوقف کنید و درباره جایگزین مناسب با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.
در صورت وجود درد شدید یا احتمال شکستگی، ورزش یا تمرین درمانی نباید خودسرانه شروع شود.
آیا استخوان درد بعد از زایمان هم ادامه پیدا میکند؟
برای بعضی مادرها بله. بدن بلافاصله بعد از زایمان به حالت قبل برنمیگردد و دوران شیردهی هم تغییرات خاص خودش را در متابولیسم استخوان دارد.مطالعات نشان میدهند که کاهش تراکم استخوان در دوران بارداری و شیردهی میتواند بخشی از تغییرات طبیعی بدن باشد و در بسیاری از افراد بعد از پایان شیردهی روند بازسازی استخوان اتفاق میافتد.
با این حال، درد شدید یا شکستگی را نباید طبیعی فرض کرد. در موارد نادر، زنان ممکن است در دوران شیردهی با شکستگیهای ناشی از شکنندگی استخوان مواجه شوند.
استخوان درد در بارداری ، چه زمانی نیاز به مراجعه پزشک دارد ؟
اگر درد خفیف است و با استراحت یا تغییر وضعیت بهتر میشود، معمولاً جای نگرانی زیادی نیست. اما در شرایط زیر بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید:
- درد شدید یا مداوم دارید.
- درد ناگهان شروع شده است.
- بدون ضربه جدی دچار درد شدید شدهاید.
- درد باعث شده راه رفتن یا حرکت کردن برایتان سخت شود.
- درد کمر همراه با کاهش قد یا تغییر شکل بدن است.
- سابقه پوکی استخوان یا شکستگیهای غیرطبیعی دارید.
- درد بعد از زایمان ادامه پیدا کرده یا شدیدتر شده است.
پزشک بر اساس علائم و سابقه شما تصمیم میگیرد که آیا آزمایش، تصویربرداری یا بررسی تراکم استخوان لازم است یا نه.
کلام اخر
استخوان درد در بارداری در بسیاری از مادران به دلیل تغییرات طبیعی بدن، افزایش وزن، تغییر مرکز ثقل و شل شدن رباطها ایجاد میشود و لزوماً نشانه پوکی استخوان نیست.
منبع مقاله :Frontiers in Endocrinology
