روماتیسم مفصلی و پوکی استخوان هر دو به سیستم اسکلتی بدن مربوط اند ، اما دو بیماری کاملا متفاوت هستند.
اکثر مواقع وقتی کسی از درد مفصل،کمر درد یا حتی زانو درد شکایت می کند ، سریع می گویند روماتیسم داری . اما آیا هر دردی در استخوان یا مفصل می تواند نشانه یکی از این دو بیماری باشد ؟ ممکن است یک فرد هم زمان دو بیماری را داشته باشد؛ بنابراین درد استخوان یا مفصل به تنهایی برای تشخیص کافی نیست .
روماتیسم چیست؟
روماتیسم مفصلی با پوکی استخوان فرق اساسی دارد. روماتیسم یک بیماری خودایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی بدن که وظیفه اش محافظت از بدن در برابر عوامل بیماری راست، به اشتباه به بافت های سالم بدن حمله می کند.
در روماتیسم مفصلی، بیشتر پوشش داخلی مفاصب درگیر این بیماری می شود و التهاب ایجاد می کند. به همین علت فرد معمولا علائمی مثل درد، خشکی و کاهش حرکت مفصل و تورم را تجربه می کند.
برای مثال : ممکن است فرد صبح که از خواب بیدار می شود ، احساس کند انگشتان دستش خشک و سفت شده اند و حرکت دان آن ها برایش سخت است . این خشکس معمولا مدت قابل توجهی طول می کشد و بعد از کمی حرکت کردن بهتر می شود .
پوکی استخوان یا آرتروز بیشتر مربوط به ضعیف شدن استخوان است، اما روماتیسم یک بیماری التهابی و خودایمنی است که بیشتر مفاصب را درگیر می کند.
اولین تفاوت مهم؛مشکل از مفصل است یا استخوان؟
اگر بخواهیم فرق بین روماتیسم مفصلی و پوکی استخوان را توضیح بدهیم ، باید از محل درگیری این دو بیماری شروع کنیم .
روماتیسم مفصلی بیشتر یک بیماری التهابی و خودایمنی است که مفاصل را درگیر میکند. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت های سالم حمله می کند و التهاب ایجاد می شد. همین التهاب میتواند باعث درد، تورم، گرمی و خشکی مفصل شود.
اما در پوکی استخوان ، مسئله اصلی ضعیف شدن ساختار ایتخوان و کاهش استحکام آن است. بنابراین برخلاف روماتیسم ،معمولا التهاب مفصل ویژگی اصلی بیماری نیست . این تفاوت ساده ،یکی از مهم ترین نکات برای فرق بین روماتیسم مفصلی و پوکی استخوان است .
البته نباید تصور کرد کههر درد مفصلی حتما روماتیسم و هر درد استخوانی حتما پوکی استخوان است . بدن بسیار پیچیده است و بیماری های مختلفی می تواند علائم مشابه را ایجاد کنند.
روماتیسم یا آرتریت روماتوئید چه علائمی دارد؟
روماتیسم مفصلی در افراد مختلف می تواند شدت متفاوتی داشته باشد، اما بعضی علائم بیشتر دیده می شوند .
یکی از نشانه های مهم، خشکی مفاصل در صبح است. ممکن است فرد بعد از بیدار شدن احساس کند انگشتان دست ،مچ یا سایر مفاصلش سفت شده اند و به راحتی حرکت نمی کندد .این خشکی معمولا بعد از مدتی فعالیت بهتر می شوند .
از طرف دیگر، التهاب مفصل می تواند باعث تورم و احساس گرمی شود . درد نیز ممکن است در چند مفصل به طور هم زمان وجود داشته باشد . برخی افراد علاوه بر علائم مفصلی، خستگی واحساس ضعف عمومی را هم تجربه می کنند.
به همین دلیل، اگر درد شما با تورم مفصلی، خشکی طولانی مدت صبحگاهی و محدود شدن حرکت همراه است ، بهتر است احتمال بیماری های التهابی مانند روماتیسم توسط پزشک بررسی شود .
بیشتر بخوانید :همه چیز درباره پوکی استخوان و تعویض مفصل زانو
چرا ممکن است پوکی استخوان دیر تشخیص داده شود؟
یکی از مهم ترین تفاوت هایی که هنگام بررسی فرق بین روماتیسم و پوکی استخوان باید به آن توجه کرد، نحوه بروز علائم است .استئوآرتریت در بسیاری از افراد برای مدت طولانی هیچ علامت مشخصی ندارد. یعنی ممکن است تراکم استخوان کاهش پیدا می کند ، اما فرد نه درد خاصی داشته باشد و نه تغییر قابل توجهی در زندگی روزمره احساس کند .
به همین دلیل، گاهی فرد زمانی متوجه مشکل میشود که دچار شکستگی شده است.برای مثال، شکستگی های ستون فقرات ممکن است باعث کمردرد، کاهش قد یا تغییر حالت بدن شود. شکستگی لگن یا مچ دست نیز می تواند بعد از زمین خوردن یا ضربه ای نسبتا ساده اتفاق بیفتد.
پس اگر بخواهیم یک تفاوت مهم را خیلی خلاصه بیان کنیم:روماتیسم معمولا با علائم التهابی مفصل خودش را نشان می دهد، اما پوکی استخوان می تواند مدت ها بدون علامت پیش برود .
آیا درد استخوان یعنی پوکی استخوان داریم ؟
نه حتما .
این یکی از اشتباهات درباره درباره فرق بین روماتیسم و پوکی استخوان است. خیلی از افرادتصور می کنند اگز استخوان هایشان درد می کند ، حتما تراکم استخوان شان پایین آمده است .در حالی که درد استخوان و درد مفصل میتواند علتهای مختلفی داشته باشد. حتی کمردرد نیز به تنهایی نمیتواند نشان دهد فرد دچار پوکی استخوان شده است.
اگر پوکی استخوان باعث شکستگی مهره یا شکستگی دیگری شده باشد ، درد می تواند ایجاد شود ؛ اما خود کاهش تراکم استخوان در بسیاری از موارد بدون درد است.بنابراین برای تشخیص نباید فقط به احساس درد تکیه کرد.
فرق علائم روماتیسم و پوکی استخوان چیست؟
اگر بخواهیم تفاوتها را سادهتر کنیم، میتوانیم اینطور نگاه کنیم:
روماتیسم مفصلی:
- درد مفصل
- تورم مفصل
- گرمی اطراف مفصل
- خشکی صبحگاهی
- سخت شدن حرکت مفصل
- خستگی در برخی افراد
- درگیری چند مفصل
پوکی استخوان:
- ممکن است مدتها هیچ علامتی نداشته باشد
- افزایش احتمال شکستگی
- شکستگی پس از ضربههای نسبتاً خفیف
- کمردرد در صورت ایجاد شکستگی مهره
- کاهش قد در برخی افراد
- تغییر حالت ستون فقرات در موارد پیشرفته
البته این فهرست برای تشخیص قطعی نیست و فقط کمک میکند تفاوت کلی دو بیماری را بهتر بشناسیم.
آیا روماتیسم میتواند خطر پوکی استخوان را بیشتر کند؟
بله، این دو بیماری کاملاً از هم جدا و بیارتباط نیستند.
افرادی که به روماتیسم مفصلی مبتلا هستند، ممکن است بیشتر در معرض کاهش تراکم استخوان و شکستگی قرار داشته باشند. یکی از دلایل آن التهاب مزمن است. از طرف دیگر، درد مفاصل ممکن است باعث شود فرد فعالیت بدنی کمتری داشته باشد.کمتحرکی یکی از عواملی است که میتواند برای سلامت استخوانها مناسب نباشد.
از طرفی، بعضی بیماران مبتلا به روماتیسم برای کنترل بیماری خود به مدت طولانی از داروهای کورتیکواستروئیدی استفاده میکنند. مصرف طولانیمدت برخی از این داروها میتواند خطر کاهش تراکم استخوان را افزایش دهد.بنابراین ممکن است فردی هم روماتیسم داشته باشد و هم به مرور با کاهش تراکم استخوان مواجه شود.
این موضوع اهمیت شناخت فرق بین روماتیسم و پوکی استخوان را بیشتر میکند؛ چون داشتن یکی از این بیماریها به معنی بینیاز بودن از بررسی دیگری نیست.
تشخیص روماتیسم مفصلی چگونه انجام میشود؟
تشخیص آرتریت روماتوئید فقط با یک آزمایش انجام نمیشود.پزشک ابتدا درباره علائم فرد سؤال میکند؛ مثلاً درد از چه زمانی شروع شده، کدام مفاصل درگیر هستند، آیا مفصل متورم میشود، خشگی صبحگاهی چقدر طول میکشد و آیا علائم دیگری وجود دارد یا نه.
بعد از آن، ممکن است آزمایشهای خونی و تصویربرداری تجویز شود.آزمایشهایی مانند فاکتور روماتوئید و آنتیبادی ضد CCP میتوانند در روند بررسی به پزشک کمک کنند، اما نتیجه مثبت یا منفی یک آزمایش به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست . پزشک باید نتیچه آزمایش ها را در کنار علائم و معاینه فرد بررسی کند .
تشخیص پوکی استخوان چطور انجام می شود ؟
روش تشخیص پوکی استخوان با روماتیسم متفاوت است.برای بررسی تراکم استخوان معمولاً از آزمایشی به نام DXA یا سنجش تراکم استخوان استفاده میشود. در این آزمایش تراکم استخوان در قسمتهایی مانند لگن و ستون فقرات بررسی میشود.
نتیجه آزمایش میتواند نشان دهد تراکم استخوان در چه وضعیتی قرار دارد و آیا خطر شکستگی افزایش پیدا کرده است یا نه.بنابراین اگر بخواهیم یکی دیگر از تفاوتهای اصلی را بیان کنیم، باید بگوییم که در روماتیسم تمرکز تشخیص بیشتر روی التهاب و درگیری مفاصل است، در حالی که برای بررسی پوکی استخوان، تراکم و استحکام استخوان اهمیت زیادی دارد.
آیا ممکن است یک نفر هم روماتیسم داشته باشد و هم پوکی استخوان ؟
بله.
این موضوع شاید برای خیلیها عجیب باشد، اما داشتن روماتیسم به این معنی نیست که فرد نمیتواند به پوکی استخوان مبتلا شود.همانطور که گفتیم، التهاب مزمن، کاهش فعالیت بدنی و در بعضی شرایط مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها میتوانند احتمال کاهش تراکم استخوان را افزایش دهند.
به همین دلیل اگر فردی روماتیسم دارد و در کنار آن عوامل خطر پوکی استخوان را هم دارد، پزشک ممکن است بررسی سلامت استخوان را پیشنهاد کند.پس نباید این دو بیماری را کاملاً جدا از یکدیگر تصور کنیم.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم ؟
اگر درد مفاصل گاهی اتفاق میافتد و بعد از استراحت یا فعالیت برطرف میشود، لزوماً به معنی وجود بیماری جدی نیست. اما بعضی علائم ارزش بررسی بیشتری دارند.
اگر برای مدت طولانی دچار درد و تورم مفصل هستید، خشکی صبحگاهی قابل توجه دارید یا حرکت دادن مفاصل برایتان سخت شده است، بهتر است برای بررسی علت مراجعه کنید.
از طرف دیگر، شکستگی بعد از یک ضربه بسیار ساده، کاهش قد، تغییر حالت ستون فقرات یا داشتن عوامل خطر مهم برای کاهش تراکم استخوان نیز میتواند دلیل خوبی برای مشورت با پزشک باشد.
بهتر است منتظر نمانیم تا مشکل شدیدتر شود و بعد به فکر تشخیص بیفتیم
کلام اخر
فرق بین روماتیسم و پوکی استخوان در درجه اول به نوع بافت درگیر و علت بیماری برمیگردد. روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی و التهابی است که بیشتر مفاصل را درگیر می کند و می تواند با درد ، تورم ، گرمی و خشکی مفصب همراه باشد .
در مقابل، پوکی استخوان باعث کاهش استحکام استخوان میشود و ممکن است تا مدتها بدون علامت باقی بماند. گاهی شکستگی اولین نشانه ای است که فرد را متوجه مشکل می کند .
منبع مقاله :The interplay of rheumatoid arthritis and osteoporosis
